[PDF] s.1 s.2 s.3 s.4 s.6 s.8 s.10 s.12 s.14 s.17 s.20 s.22 s.25 s.29 - Free Download PDF (2024)

1 12 23 SPISTREŚCI Spis treści Od redakcji AKTUALNOŚCI Central Banks on the Offensive? Monetary mistification ZARZĄDZANI...

1

2

SPISTREŚCI Spis treści Od redakcji AKTUALNOŚCI Central Banks on the Offensive? Monetary mistification ZARZĄDZANIE Czy zysk musi być celem firmy? POLITYKA „Słonie i osły” czyli o różnicach i podobieństwach partii Republikańskiej i Demokratycznej w Stanach Zjednoczonych "Unia Europejska bez Niemiec nie przetrwa" o roli Niemiec w Europie i sposobach wyjścia z kryzysu. KOMENTARZ EKSPERTÓW Wschodząca klasa średnia PRZEWODNIK INWESTORA ABC rynku Forex BIZNES Crowdfunding – mikrofinansowanie przyszłości INWESTYCJE ALTERNATYWNE Dzieła sztuki - teraz także jako klasa aktywów Inwestowanie w wina EnPrimeur INWESTYCJE Dlaczego nie warto lekceważyć analizy technicznej? KOMENTARZ EKSPERTÓW Jak zwiększyć aktywnośc zawodową osób w wieku przedemerytalnym? Przyklad Finlandii.

Magazyn PROFIT Journal Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości ul. Piękna 68. 00–672 Warszawa. NIP 524–249–51–43 Adres korespondencyjny: Magazyn PROFIT Journal Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości ul. Rakowicka 27, Pawilon A, pokój –106 31-510 Kraków ProfitJournal.pl [emailprotected]

s.1 s.2 s.3 s.4

s.6

s.6 s.8 s.10

s.14

s.12 s.14

s.17

s.17 s.20 s.22 s.25

s.22

s.29

Wszystkie materiały chronione są prawem autorskim. Przedruk lub rozpowszechnianie wjakiejkolwiek formie ijakimkolwiek języku bez pisemnej zgody wydawcy jest zabronione. Redakcja zastrzega sobie prawo do skracania i redagowania nadesłanych tekstów. nakład 6000 egzemplarzy

PARTNER STRATEGICZNY:

PARTNERZY MERYTORYCZNI:

PARTNER WSPIERAJĄCY:

OD

REDAKCJI Fakt, że żyjemy wciekawych czasach, jest nader oczywisty, tym częściej powtarzany icoraz bardziej niepokojący. Zaciskać (ograniczenia budżetowe), pobudzać (wzrost fiskalnym „stymulusem”) czy luzować (politykę pieniężną zhelikoptera)? Nowi klasycy, neokeynesiści, podażowcy iliberałowie zwyrzutami sumienia - ekonomiczne spory doktrynerskie wydają sie być istotniejsze niż dotąd. Ich waga jest otyle duża, oile zwycięska strategia gospodarcza będzie decydować oprzyszłej rzeczywistości ekonomicznej, patetycznie mówiąc odobrobycie imożliwej zapaści czy straconych dekadach. Jeszcze bardziej ewidentne stają się przesłanki polityczne. Bez trwałego porozumienia na poziomie międzynarodowym Europę może czekać dotkliwa stagnacja iglobalna marginalizacja. Podczas XXII Forum Ekonomicznego wKrynicy Gunter Verheugen przypominał, że "integracja europejska, ta polityczna idąca za gospodarczą, została wymyślona po to, aby zagwarantować, że Niemcy już nigdy nie zaatakują Polski". Przedłużający sie kryzys, zarówno ekonomiczny, jak też kryzys przywództwa, może mieć poważne konsekwencje nie tylko dla bezrobotnych absolwentów wyższych uczelni.

Redaktor naczelny: Jerzy Grzesiak / [emailprotected] Wydawca: Michał Bugajski / [emailprotected] Koordynator: Mateusz Klink / [emailprotected] Dyrektor sprzedaży: Mikołaj Cyganek / [emailprotected] Dyrektor promocji: Filip Sobczak /

[emailprotected] Redakcja Warszawa: Waldemar Pieniak / [emailprotected] Rada naukowa: Michał Bugajski, Mateusz Klink, Mikołaj Cyganek Recenzja: Wronika Drohobycka Grafika i skład: Dorota Orlof / [emailprotected]

Magazyn Profit Journal jest projektem Koła INDEX Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. 4

Aktualności

Central Banks on the Offensive?

JEAN PISANI-FERRY Director of Bruegel, the Brussels-based economicpolicy think tank, and Professor of Economics at Université Paris-Dauphine.

It looks like acoordinated offensive: on September 6, the Euro- tes in southern European economies. The pean Central Bank outlined anew bond-buying program, letting goal is to restore adegree of hom*ogeneity markets know that there were no pre-set limits to its purchases. within the euro area in terms of the transOn September 13, the United States Federal Reserve announced mission of monetary policy. All of its asset that in the coming months it would purchase some $85 billion of purchases will be sterilized, meaning that long-term securities per month, with the aim of putting down- their monetary-policy effects will be offset. ward pressure on long-term interest rates and supporting growth. Finally, on Sep- This discrepancy between the US and Europe tember 19, the Bank of Japan declared that is not good news. For the eurozone, it implies it was adding another ¥10 trillion ($128 a strong exchange rate vis-à-vis the dollar billion) to its government securities purFurthermore, given the controversy that chase program, and that it expected its total holdings of such paits announcement of the OMT program per to reach about $1 trillion by end-2013. There is, indeed, room for such concerted action, as the outlook has incited in Germany – not least with the for all three economies has deteriorated significantly. In the eu- Bundesbank – the ECB would certainly be rozone, GDP will certainly decline in 2012, and forecasts for next discouraged from pursuing any Fed-like year are mediocre at best. In the US, output continues to expand, effort to push for lower interest rates along but at amoderate 2% pace; and, even leaving aside the fiscal cliff the yield curve. To ward off an offensive looming at the end of the year, when Congress will be forced to by German (and other) monetary hawks, impose spending cuts and allow tax cuts enacted in 2001 to expi- who maintain that the ECB has opened the re, recovery remains at risk. In Japan, the global slowdown and door to debt monetization, the Bank is bound to err on the side of orthodoxy in the a stronger yen are coming months. The more its unconvenhitting the export The reality, however, is that tional initiatives to repair the euro are consector, growth is there is no common stance, tested, the more orthodox the ECB will be flagging, and inflalet alone a common plan. in its conduct of monetary policy. tion is close to zero This discrepancy between the US and again. The reality, however, is that there is no common stance, let alone Europe is not good news. For the eurozoacommon plan. In the strongest of the three economies, the Fed is ne, it implies astrong exchange rate vis-àwillingly risking inflation by pre-announcing its intention to keep vis the dollar (and, by implication, the yen, the federal funds rate at exceptionally low levels “at least through as the Bank of Japan closely monitors the mid-2015.” In the weakest of the three, by contrast, the ECB has no yen-dollar exchange rate). But countries intention of boosting growth through quantitative easing or inte- in southern Europe, especially Spain, need rest-rate pre-commitments. On the contrary, the ECB is adamant the support of aweak currency to rebathat the only aim of its “outright monetary transactions” (OMT) lance externally and return to current-acprogram, which will buy distressed eurozone members’ govern- count surpluses. Absent this helping hand ment paper, conditional on agreed reforms, is to contain the cur- from the exchange rate, all southern Eurorency-redenomination risk that contributes to elevated interest ra- pean rebalancing will need to take place in5

ternally through domestic deflation, which in turn risks jeopardizing their return to public-debt sustainability. So the way out of the European conundrum – currency depreciation – risks being blocked by the market’s perception that the ECB and the Fed are at odds over monetary policy. True, crises in problem countries and doubts about the euro’s viability could weigh on the common currency’s value. But it is worrying that the solution to Europe’s internal imbalances hinges on the continued unfavorable perception of the eurozone’s ability to address its problems. Seen from the rest of the world, things are not much better. Guido Mantega, the Brazilian finance minister, was quick to dismiss the Fed’s stance, again warning of “currency wars.” This reading overlooks the fact that currencies throughout the emerging world ought to appreciate vis-àvis those of the advanced economies, simply because the emerging countries do not face the same economic challenges. The US, Europe, and Japan are all burdened by high levels of public and private debt, and are caught in long, painful, and hazardous deleveraging cycles that render recoveries feeble and vulnerable. By contrast, emerging economies suffer from adownturn, but their situation is fundamentally sounder, which should be reflected in the value of their currencies. Unfortunately, the combination of aggressive easing in the US and amuch more guarded attitude in Europe obfuscates the message. It suggests that the issue for the global economy is that the US is trying to find away to inflate its problems away. That may be true, but it should not be permitted to obscure the underlying structural problem that the world economy is facing. The recent moves by the ECB, the Fed, and the BoJ look like concerted action. Sadly, just the opposite is true.

6

Monetary M JOSEPH E. STIGLITZ ANobel laureate in economics and University Professor at Columbia University, was Chairman of President Bill Clinton’s Council of Economic Advisers and served as Senior Vice President and Chief Economist of the World Bank.

Central banks on both sides of the Atlantic took extraordinary monetary-policy measures in September: the long awaited “QE3” (the third dose of quantitative easing by the United States Federal Reserve), and the European Central Bank’s announcement that it will purchase unlimited volumes of troubled eurozone members’ government bonds. Markets responded euphorically, with stock prices in the US, for example, reaching post-recession highs. Others, especially on the political right, worried that the latest monetary measures would fuel future inflation and encourage unbridled government spending. In fact, both the critics’ fears and the In fact, both the critics’ fears optimists’ euphoria are and the optimists’ euphoria unwarranted. With so are unwarranted. With so much underutilized much underutilized productive productive capacity capacity today, and with today, and with imme- immediate economic prospects diate economic pro- so dismal, the risk of serious spects so dismal, the inflation is minimal. risk of serious inflation is minimal. Nonetheless, the Fed and ECB actions sent three messages that should have given the markets pause. First, they were saying that previous actions have not worked; indeed, the major central banks deserve much of the blame for the crisis. But their ability to undo their mistakes is limited. Second, the Fed’s announcement that it will keep interest rates at extraordinarily low levels through mid-2015 implied that it does not expect recovery anytime soon. That should be awarning for Europe, whose economy is now far weaker than America’s. Finally, the Fed and the ECB were saying that markets will not quickly restore full employment on their own. Astimulus is needed. That should serve as arejoinder to those in Europe and America who are calling for just the opposite – further austerity. But the stimulus that is needed – on both sides of the Atlantic – is afiscal stimulus. Monetary policy has proven ineffective, and more of it is unlikely to return the economy to sustainable growth. In traditional economic models, increased liquidity results in more lending, mostly to investors and sometimes to consumers, thereby increasing demand and employment. But consider acase

Aktualności

Mystification like Spain, where so much money has fled the banking system – and continues to flee as Europe fiddles over the implementation of acommon banking system. Just adding liquidity, while continuing current austerity policies, will not reignite the Spanish economy. So, too, in the US, the smaller banks that largely finance small and medium-size enterprises have been all but neglected. The federal government – under both President George W. Bush and Barack Obama – allocated hundreds of billions of dollars to prop up the mega-banks, while allowing hundreds of these crucially important smaller lenders to fail. But lending would be inhibited even if the banks were healthier. After all, small enterprises rely on collateral-based lending, and the value of real estate – the main form of collateral – is still down one-third from its pre-crisis level. Moreover, given the magnitude of excess capacity in real estate, lower interest rates will do little to revive real-estate prices, much less inflate another consumption bubble. Of course, marginal effects cannot be ruled out: small changes in long-term interest rates from QE3 may lead to alittle more investment; some of the rich will take advantage of temporarily higher stock prices to consume more; and afew homeowners will be able to refinance their mortgages, with lower payments allowing them to boost consumption as well. But most of the wealthy know that temporary measures result only in afleeting blip in stock prices – hardly enough to support aconsumption splurge. Moreover, reports suggest that few of the benefits of lower long-term interest rates are filtering through to homeowners; the major beneficiaries, But the stimulus that is needed it seems, are the banks. – on both sides of the Atlantic Many who want to re– is afiscal stimulus. Monetary finance their mortgages policy has proven ineffective, and still cannot, because more of it is unlikely to return the they are “underwater” economy to sustainable growth. (owing more on their mortgages than the underlying property is worth). In other circ*mstances, the US would benefit from the exchange-rate weakening that follows from lower interest rates – akind of beggar-thy-neighbor competitive devaluation that would come at the expense of America’s trading partners. But, given lower interest rates in Europe and the global slowdown, the gains are likely to be small even here. Some worry that the fresh liquidity will lead to worse outcomes – for example, acommodity boom, which would act much like atax on

American and European consumers. Older people, who were prudent and held their money in government bonds, will see lower returns – further curtailing their consumption. And low interest rates will encourage firms that do invest to spend on fixed capital like highly automated machines, thereby ensuring that, when recovery comes, it will be relatively jobless. In short, the benefits are at best small. In Europe, monetary intervention has greater potential to help – but with asimilar risk of making matters worse. To allay anxiety about government profligacy, the ECB built conditionality into its bond-purchase program. But if the conditions operate like austerity measures – imposed without significant accompanying growth measures – they will be more akin to bloodletting: the patient must risk death before receiving genuine medicine. Fear of losing economic sovereignty will make governments reluctant to ask for ECB help, and only if they ask will there be any real effect. There is afurther risk for Europe: If the ECB focuses too much on inflation, while the Fed tries to stimulate the US economy, interest-rate differentials will lead to astronger euro (at least relative to what it otherwise would be), undermining Europe’s competitiveness and growth prospects. For both Europe and America, the danger now is that politicians and markets believe that monetary policy can revive the economy. Unfortunately, its main impact at this point is to distract attention from measures that would truly stimulate growth, including an expansionary fiscal policy and financial-sector reforms that boost lending. The current downturn, already ahalf-decade long, will not end any time soon. That, in anutshell, is what the Fed and the ECB are saying. The sooner our leaders acknowledge it, the better.

7

ANDRZEJ BLIKLE

Czy zysk musi być celem firmy? Kapitalizm wymyślili Sowieci, żeby socjalizm był lepszy – Stanisław Tym

Wroku 1989 zachłysnęliśmy się kapitalizmem. Po latach radzieckiego socjalizmu nareszcie przestano nam wmawiać, że pracujemy dla dobra..., dla budowania..., dla wykonania iprzekroczenia... Nareszcie mogliśmy otwarcie powiedzieć sobie iinnym, że tworzenie zysku — inic innego — jest motorem działania każdej organizacji gospodarczej. Pogląd, że maksymalizacja zysku stanowi cel każdej firmy, wiąże się historycznie zepoką wczesnego kapitalizmu, choć już iwtedy wielu przedsiębiorców uważało, że co najmniej tak ważna jak zysk może być renoma firmy iuczciwość wobec klienta. Między innymi tak zawsze uważali, ito jeszcze wXIX wieku, kolejni właściciele firm A. Blikle iE. Wedel, atakże Henry Ford co jednoznacznie wyraził wswoich słynnych zasadach. Wrzeczywistości to, czy zysk jest, czy też nie jest, lub czy powinien być głównym celem każdej organizacji gospodarczej, jest sprawą całkowicie arbitralnego wyboru właścicieli (akcjonariuszy) firmy, anie uniwersalnym prawem ekonomii. Spójrzmy, co się dzieje zprzychodami każdej firmy. Otóż są one wcałości rozchodowywane na pokrycie różnego rodzaju wynagrodzeń. Wkażdym cyklu gospodarczym typowa firma musi bowiem wynagrodzić: • dostawców surowców, produktów, energii iusług, • dostawców pracy (pracowników), • skarb państwa iorganizacje pochodne (ZUS itp.), • dostawców kapitałów obcych (np. banki), • dostawców kapitałów własnych (właścicieli). Wynagrodzenie dostawców kapitałów własnych, czyli właścicieli, to właśnie zysk. Zysk jest więc jednym zkosztów prowadzenia firmy! Jednym – trzeba dodać — wśród wielu. Czy zatem maksymalizacja zysku jest wyłącznym celem, jaki zawsze powinni stawiać przed zarządem właściciele? Zpewnością nie jest to imperatyw, ato, czy zysk ma być głównym dążeniem firmy, zależy od różnych uwarunkowań, jakie dotyczą jej właścicieli. Jeżeli właścicielem firmy jest międzynarodowy holding, który chce wyprowadzić zyski do kraju oniższych podatkach, to będzie on maksymalizował wynagrodzenia dostawców pochodzących zinnej jego firmy. Jeżeli firma jest spółką pracowniczą, to właściciele mogą być zainteresowani maksymalizacją wynagrodzeń za pracę. Jeżeli firma została nabyta na giełdzie wcelu szybkiego podniesienia jej wartości isprzedania, to celem postawionym przed zarządem będzie zapewne jak najszybszy wzrost zysku. Rzecz wtym, że jeżeli będzie to warunek bezwzględny, awdodatku zapewniający zarządowi wysoką premię, to wzrost zysku zostanie zapewne 8

osiągnięty kosztem rabunkowej gospodarki wewnątrz firmy — brak inwestycji wodnowę bazy materialnej inowych produktów, pogorszenie jakości, złe wynagrodzenia iwarunki pracy pracowników, atakże tzw. kreatywna księgowość. Tak właśnie się stało wprzypadku szeroko opisywanej przez światową prasę amerykańskiej firmy Enron. Tak prowadzona firma może osiągnąć spektakularny wzrost zysku w krótkim czasie, by po jej nabyciu przez nowego właściciela gwałtownie stracić swoją wartość. Innym patologicznym celem stawianym przed zarządem może też być obniżenie wartości firmy przez minimalizację zysku, po to by ktoś mógł ją tanio kupić. Opisane tu różnorodne cele właścicieli firmy nie są rzadkością, ale nie są też regułą. Istnieją bowiem firmy, dla których priorytetem jest wieloletnia obecność na rynku iprzynoszenie pożytków wszystkim swoim interesariuszom, awięc wszystkim pięciu grupom dostawców plus społeczeństwu. Cele takie stawiają sobie m.in. wielopokoleniowe firmy rodzinne, atakże firmy, których znaczące pakiety akcji należą do funduszy powierniczych iemerytalnych, agodziwy zysk wdługim okresie jest znacznie ważniejszy od wysokich zysków wkrótkim czasie. Coraz więcej menedżerów rozumie też, że długowieczność firmy i realizowanie przez nią użytecznych społecznie celów jest bardzo ważnym elementem budującym wizerunek przedsiębiorstwa woczach nie tylko klientów, ale też pracowników i akcjonariuszy. Firmy realizujące taką właśnie misję w dłuższej perspektywie czasu są bardziej konkurencyjne od swoich krótko błyszczących sióstr meteorów. Wiele takich firm zostało opisanych wksiążce Moral Capitalizm autorstwa Stevena Younga, dostępnej również wwersji polskojęzycznej wprze-

Zarządzanie

kładzie Wiktora Kisiela: Etyczny Kapitalizm — jak na powrót połączyć prywatny interes zdobrem publicznym. Oczywiście długowieczność firmy, atakże jej wewnętrzna stabilność, nie jest możliwa bez stałego zaspokajania potrzeb wszystkich interesariuszy - wtym właścicieli. Tam więc, gdzie zysk nie jest celem, nie przestaje być koniecznością, bez realizacji której firma nie może trwać. Jest taką samą koniecznością, jak płacenie wynagrodzeń pracownikom, należności dostawcom, podatków państwu. Pod tym względem organizm gospodarczy można porównać do organizmu biologicznego, który aby żyć, musi wzrównoważony sposób jeść, pić, oddychać iruszać się. Zaburzenie proporcji pomiędzy tymi czynnościami skraca czas życia organizmu. Kto je, aby żyć, może żyć długo iszczęśliwie. Kto żyje, aby jeść — żyje krócej. Nie jest to ani złe, ani dobre. To tylko sprawa wyboru. Jest jeszcze jedna analogia pomiędzy światami gospodarki ibiologii. Otóż są firmy grzyby ifirmy drzewa. Firmy grzyby rosną szybko iniekiedy szybko dają wysoki zysk, ich czas życia jest jednak krótki. Na przykład zlisty największych korporacji publikowanej przez magazyn „Forbes” wciągu 20 lat znika ponad połowa. Są to firmy, wktórych zarządy irady nadzorcze mają krótkie kadencje ibardzo wysokie premie od zysku. Perspektywy strategiczne takich ciał są więc ograniczone bardzo silną presją na szybki wynik izasadą „po nas choćby potop”. Firmy drzewa mają perspektywę kilkudziesięcioletnią idłuższą. Takie firmy rozumieją potrzebę inwestowania wwieloletnią renomę przez budowanie zaufania wszystkich interesariuszy — klientów, dostawców, pracowników ispołeczeństwa. To do takich właśnie firm jest adresowana moja książka. STUDIUM PRZYPADKU: KONKURS DLA SPRZEDAWCÓW Firma X ma sieć punktów sprzedaży wcałym kraju. Dyrektor handlowy tej firmy, którego wynagrodzenie zależy oczywiście od poziomu sprzedaży wcałej sieci, postanowił zmobilizować swoich sprzedawców do lepszego działania. Ogłosił zatem konkurs „Kto sprzeda więcej”. Dla zwycięzców przewidziano dużą pulę nagród. Pierwszym rezultatem konkursu było pogorszenie współpracy pomiędzy sprzedawcami. Nikt nie będzie pomagał konkurentowi. Gdy do mnie przyjdzie klient po towar, którego akurat nie mam wmagazynie, nie wyślę go do kolegi, bo to obniżyłoby moje szanse na zwycięstwo. Nie podzielę się też zkolegą spostrzeżeniami co do oczekiwań klientów, nie przekażę wiedzy młodszym sprzedawcom. Drugim rezultatem była dominacja celu „sprzedać jak najwięcej przed zakończeniem konkursu”. To hasło przesłoniło sprzedawcom podstawowe zadanie każdej firmy, jakim jest budowanie zaufania ilojalności klienta. Klient był więc agresywnie namawiany na jak największy zakup, akto nie robił wrażenia, że stać go na to, był lekceważony. Szkoda na takiego czasu.

Wnastępnym numerze Profit Journal ukarze się artykuł prof. Andrzeja Bliklego oarchetypie kija imarchewki, czyli karach inagrodach wzarządzaniu. Jako wprowadzenie niech posłuży poniższy przykład.

KUPIEC WHIPERMARKECIE Kupiec whipermarkecie to nie robiący zakupy klient, ale pracownik hipermarketu odpowiedzialny za kupowanie towarów od dostawców. Taki kupiec też ma wynagrodzenie prowizyjne (bo jego dyrekcja oczywiście uważa, że jest leniwy inieuczciwy), ale — rzecz jasna — nie od wartości zakupów, tylko od rabatu, jaki dostawca udziela danej sieci. Rabat liczony jest od ceny cennikowej stosowanej do małych odbiorców. Kupiec, który rozmawiał zmoim przedstawicielem, otrzymał od swojej dyrekcji dodatkowe zadanie: od każdego dostawcy musi uzyskać rabat lepszy niż do tej pory ina dodatek lepszy niż otrzymuje konkurencja. Zażądał więc dodatkowych 5% rabatu. To nie jest możliwe — powiedział mój przedstawiciel — żeby dać taki rabat, musielibyśmy podnieść cenę. Ana to kupiec: apodnoś pan, mnie nie interesuje cena, tylko rabat.

Więcej ciekawych artykułów na temat zarządzania inie tylko znajduje się na stronie internetowej prof. Andrzeja Bliklego pod adresem: www.moznainaczej.com.pl. Na stronie dostępna jest również książka autorstwa pana profesora „Doktryna jakości”, która traktuje ostylu zarządzania, jaki promuje wiceprzewodniczący rady nadzorczej spółki A. Blikle.

9

„ S Ł O N IE I OSŁY” – czyli o różnicach i podobieństwach Partii Republikańskiej i Demokratycznej w Stanach Zjednoczonych

͢

Słoń to oficjalny symbol Partii Republikańskiej, aosioł Demokratycznej. Thomas Nest, autor rysunków ikarykatur politycznych wHarper’s Weekly wlatach 70. XIX wieku, jest uznawany za przypisanie tych zwierząt do poszczególnych partii.

dr WOJCIECH MICHNIK – adiunkt w Wyższej Szkole Europejskiej im. ks. J. Tischnera. Specjalizuje się w stosunkach euro-atlantyckich, polityce zagranicznej USA i konfliktach międzynarodowych.

WStanach Zjednoczonych mamy do czynienia zsystemem dwupartyjnym, co oznacza pokrótce, że zwielu partii działających na amerykańskiej scenie politycznej, jedynie dwie największe – Partia Republikańska iPartia Demokratyczna – mają realną szansę wygrać wybory isprawować władzę. Te dwie partie stawiane są dziś wświecie zachodnim jako przykład nowoczesnych machin wyborczych, awschodzące demokracje zlubością zapożyczają elementy programowe, ale przede wszystkim „know-how” marketingu politycznego, które demokraci irepublikanie opanowali do perfekcji. Wsamych Stanach Zjednoczonych jak bumerang powraca zkolei dyskusja oróżnicach ipodobieństwach ideowych tych partii, której nierzadko towarzyszy konstatacja, że amerykański dwupartyjny system nie dopuszcza bardziej wyrazistych (często skrajnych) poglądów, republikanie idemokraci zawłaszczyli dyskurs polityczny. Warto pamiętać, że wczasach kształtowania się polityczno-filozoficznego Stanów Zjednoczonych partie we współczesnym wymiarze w ogóle nie istniały. Co więcej, według „Ojców Założycieli” USA, zalążki partii politycznych – tzw. fakcje ifrakcje traktowane były zpodejrzliwością ipogardą. Interes partyjny według twórców amerykańskiej republiki, prawie zawsze spychał na dalszy plan dobro wspólne ipowodował nieszczęście narodu. WFederaliście nr 10, opublikowanym w1787 r., James Madison ostrzegał, że to nie rząd jest odpowiedzialny za brak zaufania publicznego iniepokój oprawa osobiste, ale przede wszystkim „duch fakcyjności”, który zaszczepia „chwiejności iniesprawiedliwości rządom publicznym”. Nie powinno nas zatem dziwić, że próżno wKonstytucji Stanów Zjednoczonych byłoby szukać zapisów opartiach politycznych. Jednak wraz zrozwojem społeczeństwa amerykańskiego iumasowienia polityki partie wUSA rosły wsiłę, awXX wieku jedynie kandydaci prezydenccy afiliowani przy Partii Demokratycznej lub Partii Republikańskiej byli wstanie wygrać wyścig do Białego Domu. Itak np. republikańscy prezydenci jak Theodore Roosevelt iWilliam H. Taft odcisnęli swoje piętno na Ameryce pierwszej dekady XX wieku; natomiast Demokraci Woodrow Wilson iFranklin Delano Roosevelt przeprowadzili Stany Zjednoczone 10

przez czasy zawieruch związane zwojnami światowymi iwielkim kryzysem ekonomicznym lat 30. Po 1945 roku, republikańscy idemokratyczni prezydenci piastowali swoje urzędy wzasadzie na przemian, aż do 1969 roku, kiedy prezydenturę objął Richard Nixon, arepublikanie zdominowali na ponad 20 lat Biały Dom (wlatach 1969-1992 demokraci zdołali tylko na cztery lata przerwać supremację republikanów, za sprawą Jimmy’ego Cartera). Po rozpadzie ZSRR, tendencja „naprzemienna” znowu powróciła ilata 90. XX wieku stały pod znakiem prezydentury przedstawiciela Partii Demokratycznej Billa Clintona, alata 2001-2008 to czas administracji prezydenckiej republikanina George’aW. Busha. W2009 roku, demokrata Barack Obama, objął prezydenturę i wszystko wskazuje na to, że ma duże szanse na reelekcję wlistopadowych wyborach. Co jednak różni w warstwie ideowej republikanów idemokratów? Jak zwykle bywa wprzypadków takich pytań, nie ma jednoznacznej odpowiedzi wtej kwestii. Niektórzy cyniczni obserwatorzy amerykańskiej sceny politycznej twierdzą, że różnica jest minimalna, aobie partie de facto to partie wyborcze (mobilizujące się głównie na czas kampanii politycznych iwyborów) niezainteresowane ideologicznymi sporami, tylko sprawowaniem władzy. Faktycznie, jeślibyśmy porównali lewe skrzydło Partii Republikańskiej zprawym Demokratycznej, to nie znaleźlibyśmy zbyt wielu zasadniczych rozbieżności. Jednak same partie – przynajmniej deklarują zde-

Polityka

cydowaną odrębność programową. Przyjrzyjmy się skrótowo najważniejszym różnicom. Weuropejskiej nomenklaturze często określa się partie mianem „lewicowych” lub „prawicowych” iwielu komentatorów Partię Demokratyczną nazywa lewicową, aRepublikańską, prawicową. W przypadku partii amerykańskich ten podział niespecjalnie jest adekwatny. Częściej spotkamy się w warstwie filozoficznej określenie partia liberalna (demokraci) ikonserwatywna (republikanie), przy czym termin liberalny (liberal) ma współcześnie wUSA inne znaczenie wtym kontekście iodwołuje się raczej do protekcjonizmu oraz odgórnego regulowania kwestii ekonomiczno-społecznych, niż do filozofii wolnorynkowej, zktórą ten termin wEuropie jest najczęściej kojarzony. Idąc dalej tropem europejskich analogii, Partię Republikańską porównuje się często do europejskich chadecji, aDemokratyczną to socjaldemokracji. W sferze ekonomicznej Demokratom przypisuje się przywiązanie do znaczącej roli państwa w rozwiązywaniu problemów społecznych (pomocniczość państwa), wtym ekonomicznych – m.in. progresywny system podatkowy, ustanowienie płacy minimalnej czy ostatnio obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne. Republikanie zkolei, lubią się przedstawiać jako partia wolnorynkowa wspierająca przedsiębiorczość, wyznająca leseferyzm, monetaryzm irestrykcyjną politykę fiskalną. Najciekawsze różnica pojawiają się jednak chyba na płaszczyznach światopoglądowej iobyczajowej – na nich bowiem zwolennicy jednej i drugiej partii toczą od lat tzw. wojny kulturowe. Najważniejsze spory dotyczą kwestii związanych zprzerywaniem ciąży – demokraci zreguły opowiadają się za prawem kobiety

do decydowania (Pro Choice), arepublikanie ostro rozwiązania proaborcyjne krytykują (Pro Life), - kwestii ograniczenia dostępu do broni, kary śmierci, finansowania edukacji publicznej, czy roli religii wprzestrzeni publicznej. Wsferze polityki zagranicznej, mimo silnej retoryki partyjnej, Demokraci iRepublikanie różnią się raczej odnośnie do instrumentów jej realizowania niż samych celów, często wpisując się tym samym wbrytyjską zasadę, że różnić można się wkwestiach wewnętrznych, ana zewnątrz powinno się prezentować jednolite stanowisko (słynne „Politics stops at the water’s edge”). Podsumowując, Alexis de Tocqueville uważny obserwator amerykańskiego systemu politycznego, napisał w1835 roku, że wielkie partie to takie, „które większą wagę przywiązują do zasad niż do konsekwencji, do spraw zasadniczych raczej niż do poszczególnych przypadków (…)”. Śledząc współczesne debaty Demokratów iRepublikanów trudno oprzeć się konstatacji, że partie te nie znalazłyby uznania woczach francuskiego filozofa. 11

"Unia Europejska bez Niemiec nie przetrwa"

o roli Niemiec w Europie i sposobach wyjścia z kryzysu. PROFIT JOURNAL: Politycy wskazują, że kryzys wUnii Europejskiej to poza kryzysem ekonomicznym związanym znadmiernym zadłużeniem także kryzys przywództwa. Nieformalnymi przywódcami Unii Europejskiej stały się Francja iprzede wszystkim Niemcy wosobie kanclerz Angeli Merkel. Czy nie byłoby korzystniejsze, jeśli Niemcy objęliby formalne przywództwo wUnii Europejskiej? DR JOANNA LUBECKA: Formalne przywództwo zdecydowanie nie jest możliwe, chociażby zpowodów historycznych. Jednak jest tutaj paradoks, ponieważ takie przywództwo Niemiec faktycznie istnieje – uwydatnił to bardzo wyraźnie obecny kryzys. Można powiedzieć, że przywództwo Niemiec jest hegemoniczne, ale nikt go nie sformalizuje. Uważam, że nie ma takiej szansy, Europa nie jest na to gotowa, Francja nie jest gotowa. Natomiast jest inne wyjście - G. John Ikenberry sformułował koncepcję Liberal Hegemony (wskali globalnej rolę tę przypisywał Stanom Zjednoczonym), która funkcjonuje wnastępujący sposób: hegemon stara się budować swą pozycję iprzywództwo na zasadzie kooperacji ikonsultacji, anie konfrontacji, jak to było wczasie zimnej wojny. Taki hegemon nie musi iczęsto nie jest „sformalizowany”. Czy wprzypadku uznania koncepcji hegemonii liberalnej, konsultacje powinny odbywać się ze wszystkimi członkami Unii czy tylko zwybranymi państwami np. państwami kredytodawcami? Jest to znana koncepcja reprezentująca podejście realistyczne, prostą zasadę polityki: „my płacimy, więc my decydujemy.” Ale Unia Europejska nie jest konceptem super realistycznym, powstała jako marzenie chadeków europejskich owspólnocie krajów, narodów. OUnii należy myśleć idealistycznie, jako oprojekcie politycznym, anie tylko ekonomicznym. Jeśli najsilniejsi gospodarczo członkowie UE zaczną myśleć oUnii jedynie wperspektywie realizmu gospodarczego, to będzie to koniec Unii jaką znamy. Koniec Unii opartej ocoś więcej niż tylko gospodarkę, opartej na wspólnych wartościach cywilizacji Zachodu. Niemcy nie mogą sobie pozwolić na jej rozpad. Przede wszystkim ze względu na uzależnienie od eksportu, którego 60% cały czas idzie do krajów Unii. Politycy niemieccy doskonale wiedzą otym, że bez Unii ich kraj czekają ciężkie czasy. Niemieccy eksperci oszacowali, że rozpad strefy euro ipowrót do waluty narodowej oznaczałby znaczące umocnienie wprowadzanej na nowo marki. Aprecjacja wyniosłaby około 30% - 40%, co jest dla rynku niemieckiego katastrofą – to oni zapłaciliby najwięcej. Zdrugiej strony odejście od Euro spowodowałyby, że waluty krajów zadłużonych straciłyby na wartości, co ułatwiłoby odzyskanie im konkurencyjności iwkonsekwencji spłacenie swojego zadłużenia. 12

Dr JOANNA LUBECKA Doktor nauk politycznych, wykładowca wWyższej Szkole Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera. Zainteresowania badawcze: współczesne konflikty międzynarodowe iich historia, stosunki polsko – niemieckie .

Jeśli wyjście Niemiec ze strefy Euro miałoby pomóc krajom południa wyjść zzadłużenia, to dlaczego nie powrócić wogóle do koncepcji walut narodowych. Jak by na to nie patrzeć, rozpad UE lub strefy euro nie leży wgospodarczym interesie Niemiec. Pozostaje jeszcze aspekt polityczny - ewentualne wyjście Niemiec ze strefy Euro zostałoby źle przyjęte przez inne kraje członkowskie. Niemcy nadal są „na cenzurowanym” ikażdy ich samodzielny ruch polityczny, przeprowadzony bez konsultacji znajważniejszymi partnerami jest bardzo źle widziany. Nie sądzę też, żeby Niemcy sami się zdecydowali na taki krok, ponieważ cały czas hołdują tak zwanej „kulturze powściągliwości”: nie wychodźmy przed szereg, bo mamy przeszłość, której wszyscy są świadomi. Ten element historyczny jest coraz słabszy, ale jeszcze wciąż obecny. Dyskutowany jest obecnie pomysł utworzenia unii fiskalnej ipolitycznej wEuropie. Czy niedowartościowana rola Niemiec w strukturach Unii Europejskiej powinna zostać zachowana? (Niemcy stanowią 17% ludności, 20% PKB ipłacą 22% składek budżetu Unii, awParlamencie Europejskim obejmują 12% miejsc – przypis redakcji) Polityka taka, gdzie Niemcy są niedoszacowane jest polityką „na krótką metę”. To jest kwestia czasu iwcześniej czy później Niemcy zaczną się upominać, aby nie być krajem gorzej traktowanym. Na razie nie będą chciały wychodzić na pierwszy plan, ale w przyszłości uzyskają parytetowe, proporcjonalne do swej wielkości wpływy winstytucjach. Ja bym się tego nie bała, nie tutaj leży problem. Problem leży wnieefektywnym procesie decyzyjnym Unii oraz wpodejściu różnych krajów do obecnego kryzysu. To problem różnic wmyśleniu ostrategiach antykryzysowych. Niemieckie myślenie ogospodarce nakierowane jest

Polityka

przede wszystkim na utrzymanie dyscypliny fiskalnej ioszczędzanie. Natomiast otocznie wEuropie, zwłaszcza gdy zaczynają wygrywać rządy lewicowe, sprzyja raczej poluzowaniu dyscypliny i nakręcaniu koniunktury przez stymulowanie gospodarki (również przez nakręcenie konsumpcji). Stąd różne wizje polityki antykryzysowej. Stymulowanie gospodarki za niemieckie pieniądze. Tak! Program inny niż oszczędności wymaga więcej pieniędzy ioczywiście miałyby to być głównie niemieckie pieniądze. Ale Niemcy stoją na stanowisku dyscypliny, mimo że sami przekraczają dozwolony poziom deficytu budżetowego. Rodzi się konflikt fundamentalny – cały program dla Grecji był oparty okoncepcję niemiecką, anie koncepcję stymulowania gospodarki. Dopóki Angela Merkel jest uwładzy, ta polityka się raczej nie zmieni. Jednak widać, że siła polityczna Niemiec zmniejsza się szczególnie wostatnich miesiącach. Mam na myśli przegłosowany pakt fiskalny idziałania Europejskiego Banku Centralnego na rynku obligacji. To jest sytuacja polityczna: zmieniło się mnóstwo rządów wostatnim czasie ibyć może te wydarzenia są demonstracją nowego układu politycznego. Jak to się stało, że niemiecka gospodarka tak dobrze radzi sobie wkryzysie? Niemcy są gospodarką zzasady dobrze radzącą sobie zkryzysami. Wlatach 60 podjęto decyzję opozostaniu przy tradycyjnym przemyśle maszynowym isamochodowym. To pozwoliło Niemcom uzyskać zczasem zaskakującą przewagę. Niemcy mają potężnych odbiorców na rynkach wschodzących, wkrajach BRIC. Te kraje na lata dadzą niemieckiej gospodarce gwarancję zbytu towarów. Martwmy się oto, aby Niemcy nie uciekli ze swoim eksportem zEuropy, ponieważ ztego nic dobrego, wsensie politycznym ani gospodarczym, nie będzie. Są również inne przyczyny względnie dobrej kondycji gospodarki niemieckiej: Niemcy są społeczeństwem zdyscyplinowanym ioszczęd-

nym, aco ważniejsze rozumieją mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej igotowi są na ponoszenie kosztów (m.in. bez większych protestów społecznych, wwyniku umów , wostatnich latach wNiemczech obniżono pensje średnio o5%). Powrócę do sytuacji politycznej, Joschka Fischer twierdzi, że Europę czeka wybór pomiędzy dwoma drogami: albo powrót do gospodarek narodowych irozpad Unii, albo powstanie unii fiskalnej ipolitycznej. Nie zgadzam się ztakim stwierdzeniem, ale być może wktórąś ze stron będziemy musieli pójść. Sytuacja zmienia się tak szybko, że wielu analityków nie nadążą ztworzeniem scenariuszy rozwoju. Ja nie widzę problemu ztym, że Niemcy są takim „cichym hegemonem” jak określił to Süddeutsche Zeitung. Myślę, że nikomu nie przeszkadza to zakamuflowanie, akwestia wyłożenia kart na stół iwalnięcia pięścią - „my tu rządzimy, bo najwięcej płacimy” - nie wchodzi wgrę. Wkażdym ze scenariuszy Fischera Niemcy będą odgrywały rolę hegemona. Czyli rządzenie zza kurtyny? Zdecydowanie tak, to jest bardzo mądre rozwiązanie. Sformalizowanego przywództwa niemieckiego, które dawałoby Niemcom konkretne istałe narzędzia realizacji tego przywództwa, nikt nie zaakceptuje. Nikt nie ma wtym interesu, aidla Niemiec byłoby to niepotrzebne „wywoływanie duchów przeszłości”. Ośrodek Stratford informuje wjednej zanaliz, że wnajwyższym interesie Polski jest pozostanie Niemiec wUE izachowanie obecnego statusu siły politycznej iinteresów wEuropie. Wprzeciwnym wypadku Polska znalazła by się pomiędzy silnymi indywidualnymi Niemcami asilną Rosją. Imamy deja vu. Co prawda nie jestem fanem Unii Europejskiej wjej obecnej formie, ale popieram projekt jakim była Unia, gdy powstawała wiele lat temu. Unia powstała wcelu politycznym, gospodarka była rzeczą wtórną, co nie znaczy, że nieistotną. Wszyscy ojcowie założyciele, wierzyli, że wspólny projekt polityczny, oparty na pewnym dekalogu wspólnych wartości będzie automatycznie sprzyjał rozwojowi gospodarczemu całego regionu. Wbezwzględnym interesie Polski jest pozostanie Niemiec wUE. Druga rzecz jest taka, że UE bez Niemiec nie przetrwa, awinteresie Niemiec jest pozostanie wUnii! Dzięki Unii Niemcy postrzegane są politycznie jako kraj cywilizowany, godny zaufania, rozliczony ze swoją niechlubną historią. Zpunktu widzenia Polski wystarczy popatrzyć na dane: jedna czwarta eksportu kierowana jest do Niemiec itak dzieje się od dwudziestu lat. Niemcy są drugim inwestorem zagranicznym wPolsce. Gospodarcza wymiana nie jest oparta na stosunkach bilateralnych, ale wramach aktów inorm Unii Europejskiej. Niemcy poza Unią to dla nas polityczna igospodarcza katastrofa. Rozmawiał: MICHAŁ BUGAJSKI

13

Komentarz ekspertów

Wschodząca klasa średnia Wciągu najbliższej dekady setki milionów mieszkańców Afryki, Ameryki iAzji dołączą do globalnej klasy średniej. Biznes stanie do wielkiej walki obogacących się konsumentów. Co zrobić, żeby polskie firmy był aktorami, anie jedynie widzami tej historycznej gry onowe rynki? The Boston Consulting Group, Unlocking Growth in the Middle.

WSCHODZĄC A KLASA ŚREDNIA TO NOWA KO NSU MPC YJNA POT ĘGA Podział dochodów w 2010 r. Liczba gospodarstw domowych (mln)

CHINY

INDIE

14

Odsetek gospodarstw domowych (proc.)

Podział dochodów w 2020 r. Liczba gospodarstw domowych (mln)

Odsetek gospodarstw domowych (proc.)

6

91

21

109

20

202

47

Niższa

260

66

138

32

Wyższa

9

4

32

12

Średnia

63

28

117

45

Niższa

152

68

110

43

Wyższa

24

Średnia

24

Choć od wielu miesięcy mówi się otym, że rynki wschodzące, zChinami na czele, tracą rozwojowy impet, to itak dynamika ich wzrostu pozostaje poza zasięgiem marzeń bogatej części świata. Wciągu najbliższej dekady Europa Zachodnia iPółnocna Ameryka mogą rozwijać się wtempie 2,6 proc. rocznie. Na rynkach wschodzących dynamika wzrostu sięgnie 5,4 proc. - przy czym ten proces nie ograniczy się do klasycznej już grupy BRIC isięgnie również Afryki, Azji iWschodniej Europy. Dzięki temu w2020 r. kraje rozwijające się będą produkowały już 45 proc. globalnego PKB! Zmiany gospodarczego układu sił pociągną za sobą prawdziwą rewolucję społeczną. Wciągu najbliższych lat będziemy świadkami bezprecedensowego procesu urbanizacji, wwyniku którego wkrajach rozwijających się powstanie więcej wielkich aglomeracji miejskich niż obecnie istnieje wbogatej części świata. Setki milionów rodzin porzuci wieś iprzeniesie się do miast wposzukiwaniu pracy, lepszych zarobków iżyciowego awansu. Na naszych oczach będzie powstawać nowa, globalna klasa średnia. Według naszych szacunków w2020 r. wChinach iIndiach będzie ponad 130 mln gospodarstw domowych należących do klasy średniej, akolejne 180 mln będzie do niej aspirować. To oznacza ponad pół miliarda ludzi pragnących żyć ikonsumować według nowych standardów! Tym, którzy chcieliby spojrzeć na tę wschodzącą klasę średnią zperspektywy zachodnich standardów, radzimy jednak porzucić wyniesione zEuropy iAmeryki szablony myślenia. Najbardziej wymiernym kryterium, które będzie odróżniać wschodzącą klasę średnią od tej, którą znamy ze świata zachodniego, będzie zasobność finansowa. Przykładowo, wChinach, gdzie średni roczny PKB wprzeliczeniu na osobę wynosi 4,7 tys. dol., do klasy średniej zalicza się już rodziny, wktórych na jednego członka przypada od 7,3 do 23,3 tys. dol. Dla porównania, wPolsce na jednego mieszkańca przypada rocznie 12,7 tys. dol., awe Francji – 42 tys. dol. Choć mniej zamożni, spragnieni mieszkań, samochodów iusług medycznych przedstawiciele wschodzącej klasy średniej wkrótce staną się ogromną, wartą miliardy dolarów rocznie, potęgą konsumpcyjną. Swoją siłę pokazali już na rynku motoryzacyjnym – w2000 r. niespełna 10 proc. nowych samochodów znajdowało nabywców wkrajach rozwijających się, w2010 r. – już co trzeci. Jak wykorzystać ten rodzący się potencjał biznesowy? Warto przyjrzeć się strategiom firm, którym udało się skutecznie dotrzeć do wschodzącej klasy średniej. Przykładem takiego sukcesu może być Kentucky Fried Chicken. Wchodząc na chiński rynek, ta amerykańska sieć fastfoodów postanowiła nastawić się na obsługę średnio zamożnych konsumentów. Żeby to osiągnąć, KFC musiało zrewolucjonizować swój tradycyjny model biznesowy. Zamiast wąskiego menu iniewielkich lokali, nastawionych przede wszystkim na serwowanie jedzenia na wynos, wChinach firma postawiła na duże restauracje zbogatą ofertą lokalnych dań, wzbogaconą jedynie typowym dla KFC kurczakiem. Co więcej, firma zrezygnowała ze sprawdzonego na innych rynkach modelu sieci franczyzowej izamiast powierzyć zarządzanie restauracjami lo-

kalnym przedsiębiorcom zaczęła rozwijać restauracje własne. Dzięki temu KFC udało się utrzymać oczekiwany poziom obsługi ijednocześnie szybko osiągnąć dużą skalę działania – obecnie restauracje KFC znajdują się już w700 chińskich miastach. Zkolei indyjski producent sprzętu AGD, Godrej, postawił na tworzenie produktów specjalnie dostosowanych do potrzeb średniozamożnych klientów. Przykładem może być lodówka ChotuKool - jej prototyp powstał we współpracy zindyjskimi gospodyniami domowymi, które oceniały wszystkie projekty pod kątem walorów użytkowych iceny. Efektem tych konsultacji jest przenośna lodówka wtechnologii ogniw półprzewodnikowych, której cena nie przekracza 75 dol. Wciągu pierwszych dwóch lat Godrej sprzedał ponad 100 tys. sztuk! Czy polskie firmy mogą ten sukces powtórzyć? Powinniśmy próbować. Bo na pewno polskiego biznesu nie stać na jedno – żebyśmy wtej rewolucji nie brali udziału! NINA HAŁABUZ Marketing Coordinator The Boston Consulting Group

15

ABC RYNKU FOREX

KACPER GAWROŃSKI

Forex ( foreign exchange) - to międzynarodowy rynek walutowy, charakteryzujący się ogromną płynnością. Jego obroty przekraczają dziennie 4,5 biliona dolarów amerykańskich, podczas gdy dla przykładu na NYSE (New York Stock Exchange) oscylują w granicy 40 mld dolarów. Forex jest w przeważającej części rynkiem pozagiełdowym OTC (over-the-counter), czyli nie posiadającym centralnej jednostki nadzorującej obrót ani fizycznej lokalizacji. Aktywne centra finansowe są rozmieszczone po całym świecie, ahandel pomiędzy uczestnikami rynku odbywa się 24 godziny na dobę. Lokalizacja geograficzna uczestników nie ma większego znaczenia dla realizacji transakcji, dlatego handel przebiega sprawnie i efektywnie przy relatywnie niskim koszcie transakcji, nazywanym „spreadem”- różnicą między ceną kupna asprzedaży. JAK ZACZĄĆ? Wiele osób na początku poznawania rynku forex, zastanawia się od czego tak naprawdę powinni zacząć. Przede wszystkim warto założyć rachunek demonstracyjny ujednego zbrokerów, aby zdobyć praktyczną wiedzę. Już na tym etapie należy sprawdzić, jakie są warunki zawierania transakcji, a więc przede wszystkim jej koszt iszybkość realizacji zlecenia.

Na rynku forex można wyróżnić co najmniej trzy rodzaje brokerów: 1. Broker MM (Market Maker - kreator rynku) – jeszcze do niedawna najczęściej spotykany typ brokera. Pełni on rolę animatora rynku - dostarcza ceny, po których klient może zawierać transakcje. Warto dodać, że ceny te mogą się różnić od cen oferowanych przez innych brokerów, także rynkowych. Ponadto broker MM odpowiada za wykonywanie zleceń klienta irozliczanie zawartych transakcji. Proces transakcyjny nadzorowany jest przez Dealing Desk, który odpowiada za zgodność oferowanych cen ze średnią rynkową irealizację zleceń. Utej grupy brokerów najczęściej dochodzi do ”requotes” - rekwotowań (przeciągnięcia chwili realizacji transakcji przez brokera wcelu uzyskania przez niego lepszej dla siebie ceny), poślizgów cenowych izawieszenia platformy transakcyjnej. Brokerzy MM nie cieszą się dobrą sławą wśród inwestorów. Ich jedyną zaletą jest zwykle niski depozyt początkowy, który zachęca inwestorów do ulokowania nawet niewielkiej kwoty. 2. Broker STP (Straight Through Processing – bezpośrednia realizacja zleceń) – typ brokera, którego działanie na rynku walutowym przypomina działania brokera na giełdzie. Zlecenia klientów realizowane są automatycznie iprzekazywane przez brokera do podmiotów, które zapewniają płynność (najczęściej są to duże banki inwestycyjne) bez udziału Dealing Desk, co znacząco podnosi jakość realizacji zleceń. 3. Broker ECN (Electronic Communications Network – elektroniczna sieć komunikacyjna) – system, który działa podobnie jak giełdy. Różnicą wporównaniu do brokerów STP jest możliwość

16

16

Przewodnik inwestora

wystawiania irealizacji zleceń nie tylko zdostawcami płynności, ale także zinnymi klientami, podobnie jak ma to miejsce wprzypadku giełdowego arkusza zleceń. Największą barierą jest zwykle wysoki depozyt początkowy. Na polskim rynku wielu brokerów reklamuje swoje usługi jako model ECN, jednak większość znich to brokerzy STP. STRATEGIE INWESTYCYJNE - JAK JE „UGRYŹĆ”? Kolejnym istotnym krokiem jest wybór strategii inwestycyjnej. Większość inwestorów indywidualnych na rynku kieruje się analizą techniczną, aczkolwiek analiza fundamentalna również ma swoich zwolenników. Analiza techniczna opiera się na wykorzystaniu podstawowych narzędzi, takich jak formacje świecowe, formacje cenowe, linie trendu oraz poziomy wsparć ioporów. Ze względu na specyfikę rynku forex większość inwestorów nie posługuje się wolumenem, ponieważ brokerzy forex posiadają tylko informacje na temat cząstkowego wolumenu. Dlatego wszystkie transakcje zawierane są na podstawie ceny. Stąd też pochodzi nazwa metody analizy wykresów „price action”, skupiającej się jedynie na wykresie, bez użycia wskaźników. Charakteryzuje się ona wysoką skutecznością na rynkach odużej płynności. Należy jednak podkreślić, że istnieje wiele innych metod analizy technicznej, akonstrukcja strategii iwybranie najskuteczniejszych narzędzi staje się kluczowe. Duża część inwestorów posługuje się zaawansowanymi metodami Fibonacciego, czyli analizą opartą na proporcjach pomiędzy wybranymi odcinkami na wykresie. Wtym wypadku często możemy spotkać się również zokreśleniem „harmonic trading”, gdzie główną rolę odgrywają formacje tworzone przez występowanie powtarzalnych schematów oodpowiednich proporcjach na wykresie, np. ABCD iXABCD tj. Gartley czy Butterfly. Równie ważną kwestią jest wybór interwału czasowego, na jakim będzie się opero-

wać. Wybór rozpoczynamy od wykresu M1, gdzie każda świeczka odpowiada jednej minucie, kończąc na wykresie tygodniowym imiesięcznym, gdzie świeca oznacza tydzień bądź miesiąc) Warto zastanowić się także, ile możemy poświecić czasu na analizę oraz jaki horyzont inwestycyjny będzie dla nas odpowiedni. Jest to otyle ważna kwestia, że trudno stać się daytraderem (operującym na wykresie M1 do H1), jeśli możemy spędzić co najwyżej kilkadziesiąt minut dziennie przy komputerze. Wtakim przypadku optymalnym rozwiązaniem okazuje się „swing trading”, czyli trzymanie pozycji dłużej niż jeden dzień, jednak krócej niż robią to fundusze inwestycyjne, awięc do kilku, kilkunastu dni. Twierdzi się, że inwestowanie woparciu owyższe interwały, tj. H4, D1, jest nieskuteczne ze względu na to, że staramy się przewidzieć odległą wczasie zmianę ceny. Jednak wrzeczywistości jest inaczej: inwestując na wykresie dziennym zostawiamy sobie duży margines błędu - rynek nie wybija tak często naszego zlecenia ograniczającego stratę (stop loss). Poza tym emocje, które występują podczas inwestowania, są zdecydowanie mniejsze ze względu na mniej dynamiczne zmiany naszego depozytu. Stosując daną metodę analizy wykresów możemy poświęcić tylko kilkanaście minut dziennie, apodejmowanie decyzji przestaje być tak stresujące. Oczywiście należy także pamiętać oodpowiednim doborze wielkości pozycji do zakładanego poziomu „stop loss”. GDZIE ROZPOCZĄĆ EDUKACJĘ? Większość osób zapoznaje się z rynkiem czytając kilka książek otematyce giełdowej/forexowej. Osobiście szczególnie polecam zarówno Dynamic Trading , jak iHigh Probability Trading Strategies autorstwa Roberta Minera oraz Price Action Trader Lance’aBeggs’a. Warto odwiedzić także fora internetowe, takie jak Nawigator oraz śledzić kilka blogów otematyce forex, których dobór pozostawiam czytelnikom, gdyż prezentują one zróżnicowane metody inwestycyjne. TRADING PLAN, MONEY MANAGEMENT IPSYCHOLOGIA… Oczywiście nawet dobry system nie będzie wstanie generować zysków, jeśli sam trader mu na to nie pozwoli inie będzie trzymał się ściśle określonych zasad. Dlatego kiedy mamy już pomysł, warto jest go zapisać istworzyć tzw. „trading plan”. Bez niego trudno dokonać analizy zawartych transakcji, która będzie stanowić kolejny ważny element mający na celu śledzenie ścieżki rozwoju inwestora. Zasadniczo należy zaznaczyć, że bez tego elementu nawet nie ma co myśleć oprofesjonalnym tradingu. Rozpowszechnioną jest opinia, że najistotniejszym elementem układanki całego systemu jest „money management”, czyli zarządzanie wielkością pozycji istosunek zysku do ryzyka. Optymalnie ta wartość powinna wynosić 3:1, np. przy poziomie stop loss rzędu 30 pipsów powinniśmy liczyć na zysk co najmniej 90 pipsów. Oczywiście te proporcje mogą być nieco odmienne inie są zależne od skuteczności naszej strategii. Nie można zapomnieć ojeszcze jednym aspekcie inwestowania - psychologii, która wbrew pozorom jest najważniejszym kom17

ponentem tradingu. Samo posiadanie systemu transakcyjnego idobre zarządzanie kapitałem nie wystarczy, jeśli inwestor wnajważniejszych momentach nie będzie zdolny do zawierania transakcji. Ten aspekt jest szeroko omawianyw literaturze przedmiotu.

PIERWSZE KROKI NA RYNKU FOREX: • Wybór brokera • Wybór horyzontu inwestycyjnego • Dobranie metody analizy technicznej ibudowa strategii inwestycyjnej • Stworzenie trading planu zdoborem odpowiedniego money management • Analiza własnych transakcji prowadzona na podstawie dziennika transakcji • Odpowiednie nastawienie inwestora iwyznaczenie jasnych celów • Nie poddawanie się emocjom

18

Wnastępnym numerze Profit Journal opiszę kilka najskuteczniejszych iwykorzystywanych przeze mnie setupów systematycznie powtarzających się na rynku układów cenowych. Po więcej tematów związanych z„price action” igeometrią rynku zapraszam do odwiedzenia mojej strony internetowej www.forex-time.pl.

Crow df u n ding

Biznes WALDEMAR PIENIAK

─ mikrofinansowanie przyszłości? Crowdfunding nabiera rozmachu icoraz śmielej zaznacza swoją obecność na rynku. Jest to zjawisko, októrym ostatnio coraz więcej się rozmawia i pisze. Według niektórych szacunków wzeszłym roku wsparto wten sposób milion projektów na kwotę 1,5 mld dol. Wtym roku ma to być dwa razy tyle, zaśwkontekście 2013 r. wymieniana jest kwota nawet 6 mld dol. Widząc niesamowity potencjał iogromne tempo wzrostu, warto zapoznać się bliżej ztą formą finansowania, gdyż wydaje się, że może to być przyszłość dla branży startupowej. Na czym tak naprawdę polega crowdfunding? Finansowanie społecznościowe, bo takie jest właśnie polskie tłumaczenie tego terminu opiera się na pozyskiwaniu kapitału na realizację innowacyjnych projektów od społeczności internetowej. Wzamian wspierający otrzymują nagrody (np. egzemplarz dofinansowanej książki, zaproszenie na premierę filmu, własną postać wgrze etc.) lub wprzypadku crowdfundingu udziałowego, możliwość partycypacji wzyskach. Mimo, że historia crowdfundingu jest stosunkowo krótka iburzliwa, rynek na świecie jest już bardzo duży icały czas dynamicznie rośnie. WPolsce ten sposób finansowania dopiero raczkuje, aszybki rozwój hamują niestety skomplikowane regulacje prawne. Zjednej strony jest to ustawa ozbiórkach publicznych, zresztą zwana często anachroniczną, gdyż obowiązuje od 1933 roku, zdrugiej – regulacje rynku kapitałowego, wiążące ręce wprzypadku oferowania wsieci m.in. udziałów czy akcji. Dzięki Polskiemu Towarzystwu Crowdfundingu, które walczy ozmiany wpolskim prawie oraz oszerzenie idei crowdfundingu jest szansa, że wkrótce sytuacja się zmieni. JAK WYGLĄDA FINANSOWANIE SPOŁECZNOŚCIOWE W LICZBACH?

Nie sposób dokładnie określić skali danego fenomenu, gdyż obecnie platformy crowdfundingowe prowadzą bardzo szczątkowe statystyki. Jednakże jeden ze znanych portali otematyce startupowej wPolsce (www.mamstartup.pl) opublikował niedawno ciekawe zestawienie. Jest to posumowanie ostatnich trzech lat działania Kickstartera (badanie obejmowało okres od kwietnia 2009 do kwietnia 2012). Autorką badania jest Lisa Waananen zNew York Times, która policzyła, że wciągu trzech lat na Kickstarterze 50 tys. projektów starało się ofinansowanie, ałącznie udało się zebrać imponujące 207 milionów dolarów. Również odsetek inicjatyw, które odniosły sukces jest bardzo wysoki, gdyż wynosi aż 44 % (wewnętrzne badanie Kickstartera). Wynik ten zpewnością 19

robi wrażenie, jednak należy pamiętać że odnosi się to tylko do uzbierania założonej na początku sumy pieniędzy, anie końcowego sukcesu na rynku. KTÓRE BRANŻE CIESZYŁY SIĘ NAJWIĘKSZYM ZAINTERESOWANIEM?

Niespodziewanie najwięcej pieniędzy, bo aż 60 milionów zgromadziła branża filmowa. Za raz za nią znaleźli się muzycy, którym udało się zebrać 38 milionów. Równie zaskakujące są kolejne statystyki. Na trzecim miejscu uplasowała się branża określana mianem “design”. Projekty dotyczące tego pola działalności zdobyły 29 mln dolarów. Najbardziej dziwi jednak dopiero siódme miejsce branży technologicznej, która została wsparta tylko 10 milionami. Rezultaty te pokazują, że finansowanie społecznościowe rządzi się swoimi prawami. Nie faworyzuje kompletnych konceptów biznesowych zbranży technologicznej, tak jak dzieje się to np. wSillicon Valley, będącą kolebką branży startupowej, araczej pojedyncze kreatywne iinnowacyjne przedsięwzięcia czy projekty osób działających zpasją. NAJBARDZIEJ ZNANE „SUCCESS STORY”?

Konkurencję znacznie wtyle zostawiły jak do tej pory dwa projekty. Pierwszym znich jest Pebble, czyli zegarek wykorzystujący technologię e-papieru, który posiada możliwość integracji ziPhone’em, umożliwiającą np. odtwarzanie muzyki, sprawdzanie kto dzwoni czy szybki odczyt wiadomości. WPebble zainwestowano ponad 10 milionów dolarów, wtym pierwszy milion udało się uzbierać już pierwszego dnia. Wynik ten jest tym bardziej imponujący, gdyż twórcy pomysłu określili, że aby skończyć swój projekt iruszyć zprodukcją potrzebują „jedynie” 100 tys. dolarów. Innym równie równie innowacyjnym koncep19

CROWDFUN DI N G W L I CZ BACH $70 000 000 $60 000 000

35%

29%

30%

$50 000 000

25%

18%

$40 000 000

20%

14%

$30 000 000

15%

10%

$20 000 000

10%

5%

$10 000 000

5%

5%

4%

3%

2%

4%

$0

5%

ne In

Ko

m

ik

sy

ie dz

en

tr Te a

Je

hn

ol

og

ia

ka Te c

tu

ct ni aw

yd W

Sz

wo

y Gr

n sig De

a yk uz M

Fil

m

0%

źródło: http://mamstartup.pl/aktualnosci/2136/3-lata-dzialalnosci-kickstartera

tem, który odniósł nie mniejszy sukces, jest konsola do gier video OUYA, podłączana do telewizora zupełnie jak Xbox czy Playstation. Różnica polega jednak na tym, że system pozwala każdemu na publikowanie i korzystanie z własnych gier, które będą kompatybilne z konsolą. Firmie udało się zebrać milion dolarów w przeciągu pierwszych ośmiu godzin. W sumie otrzymali od internautów ponad 8,5 miliona dolarów - rezultat faktycznie zaskakujący. A zatem czy projekty tego typu rzeczywiście są „skazane” na sukces? Za Pebble czy OUYA stoi pomysłowy koncept, jednakże stworzenie produktu, który będzie działać według założeń pomysłodawcy, wymaga ogromnego doświadczenia i możliwości negocjacji z dostawcami podzespołów, których niestety brakuje większości firm finansujących się przez portale crowdfundingowe. Nie mniej jednak obie firmy zasługują na ogromne uznanie i osobiście będę kibicował, aby dla obu projektów znalazło się miejsce na rynku. Tak jak napisałem wcześniej, Kickstarter nie jest oczywiście jedyną platformą crowfundingową, nie był też zresztą pierwszą. W tym momencie na świecie istnieje kilkaset serwisów crowdfundingowych, jak choćby prężnie działający IndieGoGo, Slated, RocketHub, ArtistShare czy brytyjski Crowdcube. Każdy z nich różni się w pewien sposób od Kickstartera, mając swój własny target projektów, które stara się finansować. A jak to wygląda w Polsce? W naszym kraju działa tylko kilka tego typu portali. Siepomaga.pl wspomaga projekty charytatywne, polakpotrafi.pl jest polskim odpowiednikiem Kickstartera, a megatotal.pl finansuje wsparcie dla muzyków. Warto również wspomnieć o powstaniu pierwszej 20

platformy oferującej crowdfunding udziałowy - beesfund.com, która, co ciekawe, stara się zebrać pieniądze sprzedając swoje udziały na własnej stronie. CO ZROBIĆ, ABY POWTÓRZYĆ SUKCES PEBBLE CZY OUYA?

Oczywiście najważniejszy jest sam pomysł na produkt, jednak równie istotna jest akcja promocyjna. Przygotowałem kilka rad, które mogą pomóc ulepszyć kampanie i zwiększyć szanse na końcowy sukces. 1. Należy wybrać odpowiednią platformę. Jak wspomniałem powyżej, na razie w Polsce wybór jest bardzo ograniczony, ale przecież nic nie stoi na przeszkodzie, żeby zdobyć finansowanie poprzez platformę zagraniczną. W zależności od tego czy chcemy sfinansować film, wydanie płyty, innowacyjny wynalazek czy jeszcze coś innego, należy wybrać taką stronę, która maksymalnie zwiększy szanse na zebranie potrzebnej kwoty. A więc np. pieniądze na film zbieramy na platformie Slated, a na wydanie płyty - na ArtistShare. Wydaje się

to oczywiste, lecz zadziwiająco wiele osób promuje swoje pomysły nie zwróciwszy uwagi na specjalizację serwisów. 2. Inwestorzy muszą widzieć, że pomysłodawca rzeczywiście pasjonuje się swoim projektem. Jest tylko jedna szansa, by wywrzeć dobre wrażenie i przekonać do siebie internautów. Jest to wyjątkowo trudne na popularnych platformach, gdzie jednocześnie konkuruje ze sobą kilkadziesiąt pomysłów, z których większość promuje się w ciekawy sposób. Ważnymi składowymi produktu są: oryginalna i zapadająca w pamięć nazwa, przykuwające uwagę logo oraz nieszablonowy opis produktu, który w kreatywny sposób przedstawia główne założenia projektu. Najważniejsze jednak jest „promo”, czyli krótki filmik, w którym należy zamieścić swój „pitch” do społeczności (parominutowe wystąpienie mające zachęcić do inwestowania w produkt). Niezwykle istotne jest, aby dać potencjalnym inwestorom wgląd za kulisy powstawania produktu, pokazać, że stoją za nim prawdziwi ludzie, którzy wiedzą, co robią, i pasjonują się tym. Przedstawienie swojej ekipy w nietuzinkowy sposób jest kluczowym zadaniem. Wasz filmik powinien sprawić, że potencjalni inwestorzy po jego obejrzeniu poczują podekscytowanie i nie będą się mogli doczekać premiery produktu. 3. Niezbędny jest dokładny plan wydania zebranych pieniędzy. Nieważne jak innowacyjny jest projekt - większość ludzi, a w szczególności ci, którzy powierzają pieniądze, chcą dokładnie wiedzieć jakie kroki zostaną poczynione, aby wprowadzić go na rynek. Dlatego też należy określić na samym początku jak pomysłodawca zamierza korzystać z powierzonych pieniędzy i pozwolić inwestorom mieć wgląd we wszystkie koszty, które mogą się pojawić. Umożliwi to zbudowanie zaufania i zwiększy wiarygodność projektu, a w przyszłości może ułatwić zdobycie dalszych pieniędzy, jeśli zajdzie taka potrzeba. 4. Warto spróbować podzielić większy projekt na mniejsze podprojekty, które będą kolejnymi etapami całości. Takie podejście ułatwi zdobycie pełnego finansowania. Mało kto zdecyduje się od razu zainwestować w projekt, który potrzebuje np. 100

tys. zł, aby w ogóle wystartować, gdyż jest to bardzo ryzykowne. Dobrym rozwiązaniem może być np. zebranie najpierw pieniędzy na stworzenie prototypu, zaś w kolejnym etapie na produkcję, a następnie marketing. 5. Niezwykle ważne jest oferowanie ciekawych nagród i upominków dla osób, które wspierają pomysł. Jest tu ogromne pole do popisu - od zwykłych próbek, poprzez zniżki, aż do własnej postaci w grze czy możliwości czynnego udziału w tworzeniu produktu. Nie ma tu praktycznie żadnych ograniczeń. Warto jednak uzależnić wysokość nagród od tego, jak dużą kwotą osoba wspiera projekt. 6. Należy dobrze ocenić ile funduszy dokładnie potrzeba na realizację pomysłu. Jeśli nie uda się zebrać określonej na początku ilości pieniędzy, projekt nie zostanie sfinansowany i przepadnie. Dlatego nie można być zbyt chciwym. Z kolei jeśli poprosi się o zbyt mało na początku, wówczas będzie ciężko dostarczyć gotowy produkt, przez co można stracić wiarygodność w oczach społeczności. Może to utrudnić zebranie pieniędzy na jego dokończenie. Warto się dobrze zastanowić, jaka kwota będzie optymalna. 7. Dobra kampania nie może trwać zbyt krótko, gdyż może nie wystarczyć czasu na zebranie pieniędzy, ale nie może być też zbyt długa, ponieważ internauci stracą zainteresowanie produktem. Kickstarter standardowo proponuje 30 dni, co wydaje się bardzo rozsądnym okresem. Ważne jest również, żeby swój pomysł promować nie tylko na platformie crowdfundingowej, na której jest wystawiony, ale również na Facebooku i podobnych stronach. O projekcie powinno być naprawdę głośno (patrz „marketing wirusowy”). DLACZEGO WARTO ZDECYDOWAĆ SIĘ NA CROWDFUNDING?

Siłą portali crowdfundingowych jest to, że próbują zapełnić lukę pomiędzy funduszami VC, a grupami potężnych aniołów biznesu. Ci drudzy skupiają się na znalezieniu następnego startupu na miarę Facebooka czy Skype’a, inwestując setki milionów dolarów w twórców serwisów internetowych albo aplikacji mobilnych, jednocześnie stroniąc od innowacyjnych wynalazków czy nietuzinkowych i awangardowych projektów artystycznych. Crowfunding daje ogromną szansę na przekucie w sukces własnych marzeń i wizji przy wsparciu osób, które wierzą w idee i założenia naszego pomysłu. Samo pozyskanie kapitału niezbędnego do zrealizowania projektu, który trudno by było otrzymać w tradycyjny sposób, to nie wszystko. To również znakomita okazja na zweryfikowanie potencjału produktu zanim jeszcze trafi on na rynek, a jednocześnie możliwość stworzenia bazy klientów lojalnych i zaangażowanych w powstanie produktu. To wreszcie szansa na odniesienie sukcesu z prawdziwego zdarzenia, nie inwestując nic ponad własny czas i ciężką pracę. Wydaje się więc, że przyszłość dla crowdfundingu jest świetlana. Niemniej jednak nie warto czekać, aż ktoś inny przekuje nasze marzenia w realny projekt biznesowy. Ludzie jeszcze nigdy nie mieli takich możliwości, aby sfinansować swoje nawet najbardziej szalone wizje i pomysły. Czas działać! 21

DZIEŁA SZTUKI

– TERAZ TAKŻE JAKO KLASA AKTYWÓW MACIEJ GAJEWSKI Dom Aukcyjny Abbey House S.A.

Takie podejście do sztuki mocno zyskuje na znaczeniu wostatnich latach. Niektóre obrazy, rzeźby ifotografie są wyceniane wyżej niż nieruchom*ości, przy czym ich wartość dynamicznie rośnie wczasie. Nie pozostaje to bez wpływu na rynek sztuki, który rozkwita wtedy, gdy światowe finanse pogrążone są wchaosie. Do grona uczestników rynku dołączają coraz to nowe grupy osób, poszukując nie tylko przeżyć iemocji, ale także bezpieczeństwa dla kapitału, ochrony majątku rodzinnego, czy po prostu szansy wzbogacenia się.

Andrzej Cisowski, Objawienia, 2011, olej, płótno, 140x160. To jedna z inwestycji w twórczość artysty z silnym wsparciem promocyjnym.

Za sprawą efektownych, wielomilionowych transakcji, aszczególnie imponujących wzrostów cen dzieł sztuki wostatnich kilkudziesięciu latach, rynek sztuki znalazł się worbicie zainteresowania biznesu i instytucji finansowych. W ostatnich latach można mówić obardzo pragmatycznym podłożu tego zainteresowania. Świat szuka alternatywy wobec niepewnych form lokowania kapitału ijedną znajbardziej godnych uwagi odnalazł wdziełach sztuki. Bezpieczeństwo przyciąga inwestorów Dywersyfikacja portfela ibrak korelacji zrynkiem akcji to chyba najważniejsze fakty przytaczane wkontekście zalet inwestycji wsztukę. Kierowanie inwestycji na kilka klas aktywów jest, jak wiadomo, korzystne samo wsobie. Wprzypadku sztuki dywersyfikacja jest podwójna, ponieważ np. rynek zabytkowych mebli rozwija się inaczej niż rynek fotografii współczesnej. Nade wszystko jednak za włączeniem sztuki do portfela przemawia jej minimalna lub zerowa korelacja zrynkami finansowymi. To prawdopodobnie najistotniejsza pojedyncza przyczyna ogromnego wzrostu zainteresowania sztuką wczasach naznaczonych przez kryzys finansowy. Sztuka jako "schronienie dla kapitału" (shelter asset), "szczepionka dla portfela" – to sugestywne określenia, ale opierają się na realistycznej ocenie sytuacji ekonomicznej ilicznych badaniach. 22

Kwestia ryzyka inwestycyjnego ujmowana jest często jako odchylenie standardowe rocznej stopy zwrotu. Zgodnie zMei Moses, na przestrzeni pięćdziesięciu lat liczony wten sposób współczynnik ryzyka dla indeksu sztuki był nieco niższy niż dla indeksu giełdy nowojorskiej (S&P500). Choć dzieła sztuki ogółem stanowią lokatę kapitału z powodzeniem rywalizującą wynikami z indeksami akcji, istnieje część polskiego rynku sztuki, która jest szczególnie atrakcyjna inwestycyjnie. Chodzi o twórczość klasyków (przede wszystkim dwudziestowiecznych), która według dostępnych danych nie traci na wartości. Przegląd notowań aukcyjnych klasyków polskiej sztuki współczesnej (artyści urodzenie wlatach 20. i30. XX wieku, tacy jak: Wojciech Fangor, Jan Tarasin, Stefan Gierowski itd.) pozwala stwierdzić, że średnie ceny dzieł wszystkich (sic!) tych artystów rosną stabilnie iszybko od ponad dekady. Za ryzyko inwestycji wsztukę należy uznać

kwestię niskiej wstosunku do rynku finansowego płynności. Sztuki rzeczywiście nie sprzedaje się tak łatwo iszybko jak papierów wartościowych, choć należy wspomnieć ogiełdach sztuki, które powstają wEuropie iAzji od kilku lat. To jedna zmetod uzyskania większej płynności zdzieł sztuki. Nabywa się udziały wposzczególnych pracach, aminimalny wkład to np. 10 euro. Giełdy sztuki znajdują się wdalszym ciągu na etapie poszukiwań (giełda wLuksemburgu ma być pierwszą zpełnymi regulacjami), ale zpewnością warto obserwować to nowe zjawisko. Najbardziej rozpowszechnioną metodą liczenia stóp zwrotu zinwestycji wsztukę jest kalkulacja na podstawie tzw. repeat sales, czyli powtórnych sprzedaży. Firmy nastawione na analizę rynku pod kątem inwestycyjnym szczególną uwagę przywiązują do obiektów powracających na aukcję. Dwukrotna sprzedaż tego samego dzieła sztuki na aukcji jest podstawą do wszelkich obliczeń zwrotu zinwestycji. Lider wzakresie informacji rynkowej tego typu, rodzina indeksów rynku sztuki Mei Moses, dysponuje bazą ponad 20 tys. obiektów, które powtórnie wylicytowano na aukcji. To punkt wyjścia zarówno indeksu World All Art, jak również indeksów poszczególnych segmentów rynku. Według „Art & Finance Report 2011” (Deloitte, ArtTactic) porównanie indeksu World All Art zindeksem S&P500 wypada na korzyść sztuki we wszystkich okresach od 2000 do 2011 roku. Także wnajdłuższym analizowanym okresie, pięćdziesięciu lat, sztuka okazała się lepszą inwestycją. W2011 roku przewaga nad akcjami była największa od trzech lat (10,2% wzrostu indeksu Mei Moses i0,47% indeksu S&P500). Ponieważ rynek sztuki to wiele nisko skorelowanych ze sobą rynków, wartościowe jest spojrzenie na stopy zwrotu przez pryzmat najważniejszych segmentów rynku. W2011 roku zarówno sztuka powojenna, jak itradycyjna sztuka chińska osiągnęły dwucyfrowe stopy zwrotu, odpowiednio 11,38% i15,82%, ale indeks giełdy nowojorskiej rownież nie sprostał ani sztuce nowoczesnej iimpresjonistycznej, ani sztuce dawnej. POLSKI RYNEK SZTUKI – OGROMNY POTENCJAŁ Choć krajowy handel sztuką dopiero zaczyna się rozwijać, ostatnie lata przyniosły bezprecedensowe ożywienie. Sprzedaż na aukcjach wzrosła wprzeciągu ostatnich 12 miesięcy blisko dwukrotnie ipod koniec roku osiągnie prawdopodobnie ponad 70 mln zł. Także zrynku galeryjnego dochodzą informacje oznaczącym wzroście obrotów. Zrocznym przesunięciem względem rynku globalnego następuje zatem wPolsce wyraźne przyspieszenie rynku sztuki. Zwiększenie skali handlu ma pierwszorzędne znaczenie, ponieważ ograniczone możliwości zbycia dzieł sztuki (niska płynność) to wdość powszechnej opinii jedna znajwiększych barier rozwoju rynku sztuki, nie tylko wPolsce. Wciąż niezrealizowany potencjał widać wutrzymującym się od lat niedowartościowaniu krajowego rynku sztuki. Rzeczywiście, porównywalne artystycznie prace polskich artystów są sprzedawane wmocno zaniżonych cenach. Sytuacja powoli zaczyna się zmieniać wraz zprzekraczaniem granic, udziałem wzagranicznych wystawach itargach, lecz wdalszym

ciągu poziom cen jest wyjątkowo korzystny zpunktu widzenia rozpoczęcia inwestycji. Rzecz jasna, skoro inwestycje wsztukę porównuje się zinnymi inwestycjami, analitycy szczególnie bacznie obserwują wyniki tych już zakończonych. Okazuje się, że dzieła sztuki, które powróciły na polski rynek aukcyjny bardzo mocno zyskują na wartości idotyczy to większości segmentów rynku sztuki. Ceny prac najwybitniejszych malarzy tworzących po wojnie rosły wostatniej dekadzie nawet 20–50% rocznie, aanaliza powszechnie dostępnych notowań aukcyjnych pokazuje, że bardzo ciężko znaleźć od tej reguły wyjątki. To bardzo pożądane połączenie stabilności zwysoką stopą zwrotu. Klasycy współczesności to jednak tylko jedna zmożliwości inwestycyjnych na polskim rynku. Innego podejścia istrategii wymaga wejście na rynek młodej sztuki, ajeszcze inną opcją dla inwestorów jest inwestycja wartystów promowanych przez konkretną firmę. Ten model działalności obrał dotychczas tylko jeden polski dom aukcyjny – Abbey House. Transakcje od końca 2010 roku zawierane są wprzypadku niektórych artystów na poziomie nawet kilkukrotnie wyższym niż wpołowie zeszłej dekady (np. malarstwo Stanisława Młodożeńca). Zgodnie zprzywoływanym już raportem Deloitte – względami inwestycyjnymi przy zakupie dzieł sztuki kieruje się już blisko połowa bogatych klientów banków. Choć czynnik emocjonalny pozostaje podstawowy, tendencja inwestycyjna jest coraz wyraźniejsza. Także w Polsce pierwsze firmy konstruują swój model biznesowy z uwzględnieniem inwestycyjnych właściwości sztuki, abanki mają już wswojej ofercie produkty związane ze sztuką (np. pierwszy polski fundusz inwestycyjny sztuki Abbey Art Fund). Wiarygodność polskiego rynku sztuki rośnie, podobnie jako świadomość walorów sztuki traktowanej jako osobna klasa aktywów.

23

Inwestycje alternatywne

Inwestowanie w wina MARCIN PIWECKI Wine Advisors

Podejmując decyzję ozainwestowaniu swoich środków wwino, zainteresowana osoba musi dokonać istotnego wyboru: czy dokonać zakupu win starszych roczników, czy tak zwanego En Primeur, czyli wina najmłodszego rocznika, które musi jeszcze przez blisko dwa lata dojrzewać wbeczkach wpiwnicach producenta. Wina En Primeur oferowane są przez winnice późną wiosną - zazwyczaj kampania trwa od kwietnia do czerwca każdego roku. Jakie są argumenty „za” i„przeciw” inwestycjom En Primeur? Zwolennicy wskazują na fakt dokonywania zakupów w sposób „hurtowy”, na najwcześniejszym możliwym etapie „życia” danego wina. Faktycznie, prześledzenie historii zmian poziomu cen rynkowych poszczególnych roczników wina, w większości przypadków doprowadzi nas do wniosku, że wino zyskuje nieco na wartości wmomencie fizycznego wejścia na rynek – już wpostaci zabutelkowanej. Nie jest to jednak reguła pozbawiona wyjątków…. Poza tym, bardzo trudno określić ile taki wzrost wartości będzie wynosić – dane dla poszczególnych roczników iwin są tu silnie zmienne, trudno osformułowanie jakiejkolwiek reguły. Potencjalny zysk jest jednak zpewnością okupiony dodatkowymi czynnikami ryzyka. Najważniejszym znich jest ryzyko zmiany ocen wydawanych przez krytyków winiarskich. Pierwotna ocena wydawana jest 24

zawsze wczesną wiosną, na kilka tygodni przed rozpoczęciem sprzedażowej części kampanii En Primeur. Krytycy, bazując na swoim doświadczeniu iwiedzy, starają się odgadnąć, jakiej jakości wino okaże się być wswoim wieku dojrzałym. Wyniki tastingów na poziomie En Primeur są jak najszybciej publikowane istanowią jeden zkluczowych czynników kształtujących przebieg drugiej części kampanii En Primeur – jej części sprzedażowej. Po upływie dwóch lat, gdy wino jest już zabutelkowane iwchodzi na rynek wswojej fizycznej postaci – tastingi odbywają się powtórnie. Zazwyczaj wcześniejsze intuicje krytyków znajdują potwierdzenie ipowtórne oceny pokrywają się zwydanymi wcześniej. Czasem wina zyskują wyższe noty – co oczywiście skutkuje gwałtownym wzrostem cen rynkowych. Jednak zdarzają się także itakie sytuacje, gdy wino okazuje się być niższej jakości, niż wcześniej przewidywano – zjednoznacznie negatywnymi konsekwencjami co do poziomu cen. Wprzypadku win regionu Bordeaux (ate stanowią znakomitą większość win inwestycyjnych) największą wagę przywiązuje się do werdyktów ferowanych przez amerykańskiego krytyka, byłego adwokata, Roberta Parkera. W kampanii En Primeur uczestniczą wyłącznie podmioty profesjonalnie związane z handlem winami. Istotne są posiadane wbranży relacje, osobiste znajo-

INEWSTYCJE

mości. Dzięki nim złożone wcześniej zamówienie ma szanse być zrealizowane wcałości, jeśli tak nie jest – przyznana nam „alokacja” może opiewać na znacznie mniejszą ilość poszukiwanego towaru. Może też zdarzyć się, że sprzedający złoży nam „propozycję nie do odrzucenia” – zakupu towaru przez nas poszukiwanego wraz ztowarem, którego on sam ma wnadmiarze. Taka – „sprzedaż wiązana”… Woparciu oopisane wyżej zasady kampanie En Primeur funkcjonowały przez całe lata. Wszczególności rok 2009 i2010, gdy wyprodukowane wina były jednogłośnie oceniane jako wybitne – przewaga sprzedających była ogromna. Można było mówić nawet oich dyktacie. Bardzo wysokie ceny zostały (choć bez entuzjazmu) zaakceptowane przez nabywców. Wzięli oni jednak srogi odwet na większości (nie wszystkich!) winnicach wkampanii rocznika 2011, gdy niektórzy producenci mieli poważne problemy zupłynnieniem towaru! Mechanizm dystrybucyjny, który działał wBordeaux bez zakłóceń przez dziesięciolecia – zaczął się zacinać. Koronnym dowodem na to, że na naszych oczach sytuacja zmienia się diametralnie jest decyzja jednej zczołowych winnic – Chateau Latour. Ogłosiła ona, że kampania En Primeur 2011 jest ostatnią, wktórej uczestniczy. Od tej pory winnica ta będzie wypuszczać wina ze swoich piwnic dopiero wtedy, gdy będą one dojrzałe, „pijalne” – awięc po 10 latach! Nie będzie już możliwości nabycia Latour 2012 na zasadach En Primeur. Rocznik ten będzie dostępny wsprzedaży dopiero w roku 2022! Inwestowanie wwina na zasadach En Primeur to ciekawy, lecz ponadprzeciętnie ryzykowny obszar inwestycji wwina. Biorąc to pod uwagę Wine Advisors sugeruje rozproszenie iredukcję

ryzyka – czyli budowę portfeli opartych wwiększości (np. 70% - 80%) owina starszych roczników, które dysponują stabilnymi ocenami krytyków iktórych jakość jest już powszechnie znana. Zalecamy, aby jedynie mniejszą część portfela inwestować wsegment bardziej ryzykowny – to znaczy w najmłodszy rocznik, nabywany w ramach kampanii En Primeur.

25

BIBLIOTEKA INWESTORA

26

Dlaczego nie warto ignorować analizy technicznej? RYSZARD MIODOŃSKI ChartStock.pl Serwis analizy technicznej

Każdy inwestor posiada swoją własną, ulubioną strategię inwestycyjną. Według niego jest to właśnie ta jedyna, która pozwoli osiągnąć mu ponadprzeciętną stopę zwrotu. Na tej podstawie, zwykło się dzielić giełdowych „graczy” na tzw. fundamentalistów – podejmujących decyzję na podstawie analizy fundamentalnej oraz techników – kupujących lub sprzedających, gdy sygnał zostanie wygenerowany przez analizę techniczną. Analiza fundamentalna jest to grupa czynności wykonywanych przez inwestora, mająca na celu zbadanie otoczenia działania spółki oraz jej samej. Celem tych działań jest dokonanie wyceny oraz podjęcie decyzji inwestycyjnej. Analiza techniczna nie podziela przekonania okonieczności dokładnego przyglądania się sytuacji wewnętrznej wybranej przez inwestora spółki. Wynika to zfaktu, że zdaniem techników, wszystkie informacje potrzebne do podjęcia decyzji zawarte są wcenie. Dzięki temu, można się skupić tylko iwyłącznie na rozpoznaniu występujących na wykresie formacji oraz istniejących trendów. Na koniec pozostaje jedynie podjęcie decyzji. Przywykło się sądzić, że osoba, która uważa analizę fundamentalną za bardziej cenną metodę, ma wzwyczaju nie przykładać dużej wagi do analizy wykresów. Jeden znajsłynniejszych inwestorów naszych czasów – Warren Buffet, będący uczniem równie słynnego Benjamina Grahama, jest zwolennikiem tego właśnie podejścia. Jego decyzje podejmowane są na podstawie długotrwałego badania kondycji finansowej spółki oraz po gruntownej analizie izrozumieniu podstaw jej funkcjonowania. Dzięki temu, jest on wstanie stwierdzić przy jakim poziomie cenowym akcje są niedowartościowane, czyli kiedy należy je kupić. Kupując daje znak idącym wjego ślady inwestorom, że wten sposób można zarobić miliony. Niestety, niejednokrotnie mija się to zrzeczywistością. Tylko niewielki odsetek uczestników rynku , będących – nie ma co ukrywać – graczami wybitnymi, jest wstanie powtórzyć ten manewr. Przeciętny człowiek nie dysponuje wystarczającymi środkami aby od deski do deski przebadać swój poten-

Inwestycje

cjalny cel inwestycyjny. Jeśli już podejmie się takiego wyzwania, to okazuje się, że poniesiony nakład czasu izaangażowanie jest nieproporcjonalnie większe od możliwego zysku. Wtakich sytuacjach najczęściej zpomocą przychodzi studiowanie rekomendacji wydawanych przez instytucje finansowe. Nie ma się jednak co oszukiwać. Bardzo często można zauważyć ogromne rozbieżności pomiędzy opiniami podmiotów rynkowych. Dobrą praktyką jest wyciągnięcie średniej zdostępnych nam rekomendacji, jednak nawet wówczas rynek może „spłatać figla” i„pójść winną stronę”. Taki scenariusz, pesymistyczny bądź co bądź, stosunkowo często się powtarza, dlatego też warto sięgać po narzędzia jakie zapewnia analiza techniczna. Przede wszystkim możemy zacząć od sprawdzenia czy branża wktórej znajduje się wybrana spółka zachowuje się lepiej czy gorzej od pozostałych oraz jak wypada wstosunku do tzw. benchmarku (czyli punktu odniesienia), którym może być np. indeks WIG lub WIG20. Należy jednak zaznaczyć, że powinno się porównywać ze sobą przede wszystkim indeksy otakiej samej konstrukcji. Indeksy sektorowe publikowane przez GPW są tzw. indeksami dochodowymi – uwzględniającymi wswojej wartości, podobnie jak WIG, także dochody zdywidend. Inaczej natomiast obliczany jest WIG20, który pokazuje tylko ceny. Naturalnym jest więc użycie indeksu szerokiego rynku do celów porównawczych. Można towykonać na przynajmniej dwa sposoby. Pierwszym jest nałożenie na jednym wykresie stóp zwrotu zwyselekcjono27

14

Siła Względna pomiedzy indeksami WIG-CHEMIA oraz WIG. Wzrost wartości wskaźnika oznacza relatywnie lepsze zachowanie się spółek chemicznych niż całego rynku akcyjnego. Spadek sugeruje natomiast okresy, kiedy WIG-CHEMIA negatywnie odstawał od szerokiego rynku.

12 10 8 6 4 2 0 -2 -4

wanych indeksów wstosunku do początku obserwacji (np. zpoczątku roku). Drugim jest użycie tzw. siły względnej (relative strength). Nie jest to trudne - wystarczy podzielić cenę obserwowanego przez nas indeksu przez cenę benchmarku wcałym analizowanym przedziale czasowym. Rosnąca linia siły względnej oznaczać będzie większą siłę danego sektora w stosunku do całego rynku, aspadająca linia – jego słabość. Inwestowanie pieniędzy współkę należącą do sektora, który zachowuje się gorzej od rynku i w dodatku nie rokuje poprawy, może okazać się bardzo bolesną lekcją, której jak widać można uniknąć. Kolejnym krokiem jest obserwacja kursu waloru wybranego do analizy. Najlepiej najpierw określić trend, wktórym znajduje się spółka oraz jego siłę. Określenie trendu dokonywane jest poprzez wyznaczenie go na wykresie za pomocą tzw. linii trendu. Trzeba pamiętać ozasadzie mówiącej, że wczasie występowania trendu danego rodzaju (wzrostowego, spadkowego lub bocznego) bardziej prawdopodobne jest 28

22 20

12

-0

1-0 12 20

-0 11 20

5-

22

22 9-

22 520

11

-0

1-0 11 20

20

10

-0

9-

22

22

22 10 20

20

10

-0

-0

1-

5-

22

22 20

09

-0

9-

22 20

09

-0

5-

1-0 09 20

20

08

-0

9-

22

22

-6

jego kontynuowanie niż nagłe odwrócenie. Ponadto prawie każdy trend na wykresie można zlokalizować winnym trendzie wyższego rzędu, awtakim wypadku trend znajdujący się nad nim jest trendem nadrzędnym (ograniczającym ruchy podrzędnego). Przebywanie spółki wdługotrwałym trendzie spadkowym pomimo jej solidnej kondycji fundamentalnej może być oznaką, że rynek uwzględnia jakieś negatywne czynniki, októrych możemy nie wiedzieć. Niezależnie od tego jaka tendencja towarzyszy kursowi spółki na giełdzie, warto zastanowić się czy są perspektywy jej kontynuacji. Świetnym sposobem na wybadanie siły spółki wdanym momencie jest obserwacja różnego rodzaju oscylatorów, dostępnych zpośród wielu wprogramach do analizy technicznej. Najpopularniejsze to RSI, MACD oraz Oscylator Stochastyczny. Ich zadaniem jest diagnoza wykupienia rynku, czyli okresu, kiedy można bardziej spodziewać się ruchu wdół oraz wyprzedania rynku – kiedy bardziej możliwe są wzrosty. Wykorzystanie analizy technicznej wprocesie podejmowania decyzji inwestycyjnych nie wymaga poświęcenia dużej ilości czasu. Wwiększości przypadków jest to zajęcie, które wymaga stopniowego dochodzenia do wprawy, agdy osiągnięty zostanie pewien stopień biegłości, wystarczy często jeden rzut oka na wykres. Dzięki niej, przy relatywnie niewielkim nakładzie pracy wporównaniu do choćby analizy fundamentalnej, możemy zaoszczędzić sobie wielu nieprzespanych nocy.

29

30

Komentarz ekspertów

Jak zwiększyć aktywność zawodową

osób w wieku przedemerytalnym? Przykład Finlandii KATARZYNA MICHALSKA, Forum Obywatelskiego Rozwoju

Finlandia jest krajem ojednym znajszybciej starzejących się społeczeństw europejskich. Zgodnie zdanymi Eurostatu, udział osób powyżej 65 r.ż. wcałości populacji Finlandii wzrósł zpoziomu ok. 7 proc. w1960 r. do ponad 17 proc. w2011 r. Wartość tego wskaźnika wzrastała szybciej jedynie dla Portugalii, Niemiec, Włoch iBułgarii. Finowie opuszczali również wcześnie rynek pracy. W 2003 r. przeciętny mężczyzna przechodził na emeryturę wwieku 60,7 lat, podczas gdy przeciętna kobieta wwieku 60 lat. Ustawowy wiek emerytalny wynosił wówczas 65 lat dla obu płci. Wtym artykule wskażę przyczyny tak niskiego efektywnego wieku emerytalnego inarzędzia dzięki którym udało się go podwyższyć. PRZYCZYNY Za jeden zgłównych czynników wpływających na obniżenie się efektywnego wieku emerytalnego w Finlandii uważa się zbyt hojne przyznawanie praw do wcześniejszych emerytur. Wlatach 70. i80. Finlandia podobnie jak wiele innych krajów europejskich wprowadziła systemy wcześniejszych emerytur w odpowiedzi na rosnące bezrobocie. Przez wiele lat wcześniejsze przechodze-

nie na emeryturę było postrzegane przez opinię publiczną irząd jako tzw. sytuacja „win-win-win”, czyli: większa dostępność miejsc pracy dla ludzi młodych, więcej wolnego czasu dla ludzi starszych iniższy poziom bezrobocia wkraju. Jednak taki system powodował ogromne koszty dla budżetu państwa, zktórego wypłacane były świadczenia emerytalne. Zjednej strony pracodawcy traktowali systemy wcześniejszych emerytur jako sposób na zwolnienie starszych pracowników na koszt państwa. Zkolei pracownicy wykorzystywali wcześniejsze emerytury jako sposób na wyjście zrynku pracy wstosunkowo niskim wieku bez poważnych strat finansowych. Wlatach 1960-1993 zaobserwowano wzrost wydatków socjalnych oblisko 25 punktów procentowych wrelacji do PKB (z10 do 35 proc. PKB). Wlatach 90. wFinlandii funkcjonowało kilka programów umożliwiających wcześniejsze wyjście zrynku pracy, zktórych poniżej wymienione miały największy wpływ na niską stopę zatrudnienia osób wwieku przedemerytalnym:

Wykres 1. Wzrost PKB i stopa bezrobocia w Finlandii w latach 1988-1998. Źródło: Eurostat

20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 1988

1989

1990

1991

1992

1993 1994

1995

1996

1997

1998

-5,0 -10,0 Stopa bezrobocia

Wzrost PKB 31

• Renty ztytułu niezdolności do pracy (Disability pensions) Renta ztytułu niezdolności do pracy (tzw. disability pension) mogła zostać przyznana osobie wwieku 16-64 lat, która utraciła co najmniej 40 proc. swojej zdolności do pracy wwyniku choroby lub wypadku. W1990 r. ponad 23 proc. osób wwieku 55-59 oraz prawie 32 proc. osób wwieku 60-64 pobierało rentę ztytułu niezdolności do pracy.

Pierwszym znich była wcześniejsza emerytura dla osób bezrobotnych, która mogła być wykorzystywana przez osoby wwieku 60-64 lat. Bezrobotny, który otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych przez maksymalny okres, czyli 500 dni oraz był zatrudniony

32

10

09

20

08

20

07

20

06

20

05

20

04

20

03

20

02

20

20

01

00

20

99

20

98

19

19

97

96

19

95

19

94

19

93

19

92

19

91

19

90

19

19

19

89

• Renty ze złago- Wykres 2. Stopa bezrobocia w Finlandii w latach 1989-2010. Źródło: Statistics Finland dzonymi warunkami medycznymi (Individual early 25 retirement pensions) 20 Ten typ renty został wprowadzony 15 do fińskiego systemu zabezpieczenia 10 społecznego w1986 r. dla pracowników 5 sektora prywatnego, aod 1989r. również 0 dla pracowników sektora publicznego. Stopa bezrobocia osób w wieku produkcyjnym (15 – 74 lata) Ze świadczenia Stopa bezrobocia osób w wieku 55 – 59 lat tego mogły skorzyStopa bezrobocia osób w wieku 60 – 64 lata stać osoby wwieku 55-64. Czynnikami wpływającymi na pogorszenie się zdolności do pracy były: wiek, staż pracy, poziom przez co najmniej 5 lat spośród ostatnich pogorszenia się stanu zdrowia iwarunki pracy. Dla tej grupy wie- 15 lat przed pobieraniem zasiłku, mógł ubiegać się owcześniejszą emeryturę dla kowej zostały złagodzone medyczne warunki otrzymania renty. Między rentą ztytułu niezdolności do pracy arentą ze złagodzo- bezrobotnych. nymi warunkami medycznymi jedyną różnicą była docelowa grupa uprawnionych osób (ztej drugiej mogły skorzystać tylko osoby • Zasiłek dla osób bezrobotnych wwiewwieku przedemerytalnym) iłagodniejsze, wprzypadku tej dru- ku przedemerytalnym (Pipeline towards giej, warunki otrzymania. Wynika stąd, że renta ze złagodzonymi the unemployment pension) warunkami medycznymi była rodzajem świadczenia dezaktywiza- Drugim świadczeniem był zasiłek dla osób bezrobotnych, zktórego skorzystać mogły cyjnego osoby wwieku przedemerytalnym. wszystkie osoby powyżej 55 roku życia, • Wcześniejsze emerytury dla bezrobotnych (unemployment które były bezrobotne iotrzymywały zasiłek dla bezrobotnych przez maksymalny pensions) Wczasie recesji na początku lat 90. stopa bezrobocia wFinlandii możliwy okres, czyli 500 dni. Był to rodzaj wzrosła z6,6 proc. w1991 r. do 16,6 proc. w1994 r. Jej gwałtowny przedłużenia prawa do otrzymywania zawzrost dotknął wszczególności osoby wwieku 55-59 lat (patrz siłku dla bezrobotnych na kolejne 3 lata. wykres 2), co spowodowało wzrost zainteresowania dwoma świad- Wtym okresie osoba otrzymująca zasiłek czeniami adresowanymi właśnie do bezrobotnych (emeryturą dla wpraktyce nie była zobligowana do akbezrobotnych izasiłkiem dla bezrobotnych wwieku przedemery- tywnego poszukiwania pracy. Wysokość takiego zasiłku wynosiła około 55 proc. talnym). wcześniejszego wynagrodzenia. Wcze-

Komentarz ekspertów

śniejsze emerytury izasiłki dla bezrobotnych wwieku przedemerytalnym cieszyły się dużą popularnością. W2001 r. aż 21 proc. osób wwieku 55-64 pobierało albo wcześniejszą emeryturę dla bezrobotnych albo zasiłek dla osób bezrobotnych wwieku przedemerytalnym. Dla porównania w1985 r. było to jedynie 10,5 proc. • Wcześniejsza emerytura dla osób starszych (Early old age pension) Wcześniejsza emerytura była dostępna dla osób co najmniej 60-letnich od 1986 r. dla zatrudnionych wsektorze prywatnym iod 1989 r. dla zatrudnionych wsektorze publicznym. Przejście na wcześniejszą emeryturę wiązało się jednak ztrwałą redukcją wysokości emerytury. Za każdy miesiąc wyjścia zrynku pracy przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego wysokość emerytury spadała o0,4 proc. Oznacza to, że przejście na emeryturę 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego skutkowało obniżeniem miesięcznej wysokości emerytury o24 proc. Biorąc pod uwagę fakt, że wcześniejsza emerytura była niekorzystna finansowo, nie cieszyła się ona dużym powodzeniem. Jedynie 5 proc. osób wwieku 55-64 skorzystało zwcześniejszej emerytury w2001 r. • Częściowa emerytura (Part-time pension) Ten rodzaj wcześniejszej emerytury został wprowadzony wFinlandii w1987 r. dla pracowników sektora prywatnego aw1989 r. dla pracowników sektora publicznego. Zczęściowej emerytury skorzystać mogła każda osoba wwieku 60-64, która zdecydowała się na przejście zpracy na pełen etat do pracy na część etatu (czyli między 16 a28 godzin tygodniowo). Stopniowo obniżano dolną granicę wieku uprawniającego do pobierania tego świadczenia osiągając 56 lat w1998 r. Warunki finansowe takiego rozwiązania były nadzwyczaj korzystne. Częściowa emerytura, nie tylko rekompensowała świadczeniobiorcy połowę utraconych dochodów, ale również wokresie korzystania zczęściowej emerytury dana osoba uzyskiwała prawa emerytalne wtakiej wysokości, jak gdyby nadal pracowała na pełnym etacie.

WPROWADZANE ZMIANY Wobliczu pogarszających się prognoz demograficznych oraz pogarszającej się sytuacji finansów publicznych rząd zdecydował się na wprowadzenie szeregu zmian mających na celu podniesienie efektywnego wieku emerytalnego. Do głównych sposobów osiągnięcia tego celu należało: podniesienie wieku uprawniającego do skorzystania zposzczególnych świadczeń dezaktywizacyjnych, stopniowa likwidacja renty ze złagodzonymi warunkami medycznymi oraz wcześniejszej emerytury dla osób bezrobotnych. Ponadto wprowadzono szereg zmian wfunkcjonowaniu systemu emerytalnego jako całości. W1993 r. zdecydowano ostopniowym podnoszeniu ustawowego wieku emerytalnego dla pracowników sfery budżetowej z63 do 65 lat dla obu płci. W1994 r. jednorazowo zrezygnowano zindeksacji emerytur opoziom inflacji. W1996 r. wydłużono zostatnich czterech do dziesięciu lat okres brany pod uwagę przy ustalaniu wysokości emerytury. Zmiany te spowodowały spadek wydatków w1997 r. o0,5 pkt. proc. Reformą 2005 roku wprowadzono następujące zmiany: • Od 2010 r. wysokość wypłacanych świadczeń emerytalnych jest powiązana zoczekiwaną dalszą długością trwania życia. Dzięki temu zmiany wprzewidywanej długości trwania życia nie wpłyną wprzyszłości na wzrost wydatków na emerytury. • Ponadto istotną zmianą wprowadzoną do systemu emerytalnego było wprowadzenie tzw. elastycznego wieku emerytalnego (6368 lat) zamiast sztywnego wieku 65 lat. Istnieje jednak możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę wwieku 62 lat, która wiąże się zobniżką wysokości emerytury o0,6 proc. za każdy miesiąc wcześniejszego wyjścia zrynku pracy przed 63. urodzinami. • Kolejną zmianą była likwidacja górnego limitu wysokości emerytury. Przed reformą z2005 r. pracownik nie mógł otrzymywać emerytury wyższej niż 60 proc. jego najwyższej płacy wciągu całego życia zawodowego. Powodowało to, że większość pracowników osiągała maksymalną wysokość świadczenia krótko po swoich 60. urodzinach inie miała motywacji do dalszej pracy. EFEKTY WPROWADZANYCH REFORM Reformy systemu rentowego przyniosły oczekiwane rezultaty. Udało się powrócić zpoziomem wydatków na renty wrelacji do PKB do poziomu tych wydatków zpoczątku lat 80., awięc obniżyć poziom tych wydatków wrelacji do PKB oponad 1,5 punktu procentowego, zniemal 5 do ok. 3,5 proc. PKB. Również wprzypadku wydatków na zasiłki dla bezrobotnych udało się obniżyć je zpoziomu ponad 5 proc. PKB w1993 r. do około 2 proc. PKB obecnie. Ewolucję struktury pobieranych świadczeń można zaobserwować na poniższym wykresie. 33

Wwyniku wprowadzonych zmian współczynnik zatrudnienia wśród osób wwieku 55-64 wzrósł z34 proc. w1995 roku do niemal 57 proc. w2011 roku. Ponadto obniżono udział osób pobierających świadczenia dezaktywizacyjne wgrupie wiekowej

55-62 oraz zwiększono współczynnik aktywności zawodowej wśród osób wwieku przedemerytalnym z43 proc. w1995 r. do 61 proc. w2011 r.

120%

1992

2001

2011

100% 80% 60% 40% 20% 0% 55 55 57 58 59 60 61 62 63 64

55 55 57 58 59 60 61 62 63 64

Wykres 3. Świadczeniobiorcy poszczególnych rodzajów wcześniejszych emerytur wpodziale na grupy wiekowe jako procent całości populacji wlatach 1992, 2001 i2011 Źródło: Eurostat

Forum Obywatelskiego Rozwoju zostało założone w 2007 roku przez prof. Leszka Balcerowicza, aby skutecznie chronić Twoją wolność oraz promować prawdę i zdrowy rozsądek w dyskursie publicznym. Naszym celem jest zmiana świadomości Polaków oraz obowiązującego i planowanego prawa w kierunku wolnościowym. FOR realizuje swoje cele poprzez organizację debat oraz publikację raportów i analiz podejmujących ważne tematy społeczno-gospodarcze, a w szczególności: stan finansów publicznych, sytuację na rynku pracy, wolność gospodarczą, wymiar sprawiedliwości i tworzenie prawa. Z inicjatywy FOR w centrum Warszawy i w internecie został uruchomio-

34

55 55 57 58 59 60 61 62 63 64

Zwykla emerytura Renta Wcześniejsza emerytura dla osób bezrobotnych Emerytura częściowa

ny licznik długu publicznego, który zwraca uwagę na problem rosnącego zadłużenia państwa. Działania FOR to także projekty z zakresu edukacji ekonomicznej – już dziś zapraszamy do udziału w listopadowej Jesiennej Szkole Leszka Balcerowicza. Masz wolny czas i chcesz nam pomóc chronić wolność? Zostań Wolontariuszem FOR! Więcej informacji: www.for.org.pl

Chcesz wiedzieć więcej – zapisz się na newsletter Każdego tygodnia dzielimy się z naszymi czytelnikami najciekawszymi informacjami, raportami i ciekawostkami ze świata ekonomii i biznesu. Dzięki naszemu newsletterowi pozostaniesz na bieżąco z najciekawszymi wiadomościami gospodarczymi. Chcesz wiedzieć więcej? Skorzystaj z naszego newslettera! Zapisz się na www.profitjournal.pl

Infografika Finansowa Profit Journal uruchamia pierwszy wPolsce serwis infografik otematyce finansowej iekonomicznej. Infografiki stanowią element newslettera – formularz zgłoszeniowy znajduje się na www.profitjournal.pl

Rozszerzone wydanie on-line Zachęcamy do pobrania rozszerzonej wersji elektronicznej kwartalnika Profit Journal. Wwersji elektronicznej m.in. dodatkowe artykuły: • Jakie koszty dla gospodarki powoduje palenie papierosów? • Relacja zXXII Forum Ekonomicznego wKrynicy • Relacja zkonferencji Wall Street 2012 Polub nasz profil i bądź na bieżąco: facebook.com/profit.journal

Skład magazynu Profit Journal:

DOROTA ORLOF [emailprotected] www.dorotaorlof.republika.pl grafika projektowa, ilustracja, i wiele więcej!

35

36

[PDF] s.1 s.2 s.3 s.4 s.6 s.8 s.10 s.12 s.14 s.17 s.20 s.22 s.25 s.29 - Free Download PDF (2024)

FAQs

What is exemption code 4 on 1042s? ›

during the calendar year, including withheld tax. Box 3a Exemption Code. If the tax rate entered into box 3b is “00.00”, the exemption code “04” is used to indicate “Exempt under tax treaty”. Exempt Code “00” may be used to indicate that a tax rate greater than zero has been applied.

What is income code 8 on 1042s? ›

8 Use only to report a U.S. reportable account or nonconsenting U.S. account that is receiving a payment subject to chapter 3 withholding. check box 7b (“tax not deposited with IRS pursuant to escrow procedure”).

What is chapter 3 and 4 on form 1042s? ›

Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA).

Form 1042-S reports payments and amounts withheld under the provisions commonly known as FATCA or chapter 4 of the Internal Revenue Code (chapter 4) in addition to those amounts required to be reported under chapter 3 of the Internal Revenue Code (chapter 3).

What is a Chapter 4 status code? ›

The term chapter 4 status means a person's status as a U.S. person, a specified U.S. person, an individual that is a foreign person, a participating FFI, a deemed-compliant FFI, a restricted distributor, an exempt beneficial owner, a nonparticipating FFI, a territory financial institution, an excepted NFFE, or a ...

What are the two conditions for exemption from withholding? ›

You can claim exemption from withholding only if both the following situations apply: For the prior year, you had a right to a refund of all federal income tax withheld because you had no tax liability. For the current year, you expect a refund of all federal income tax withheld because you expect to have no liability.

What is Chapter 4 status withholding? ›

Chapter 4 withholding requires a withholding agent to withhold 30% on withholdable payments made to an entity that is a Foreign Financial Institution (FFI) unless the withholding agent is able to treat the FFI as a participating FFI, deemed-compliant FFI, or exempt beneficial owner.

What amount is reportable on a 1099? ›

Businesses are typically required to issue a 1099 form to a taxpayer (other than a corporation) who has received at least $600 or more in non-employment income during the tax year.

Who is eligible for 1042s? ›

Employees and/or students that are foreign nationals, will receive a Form 1042-S. A Form 1042-S is a year-end federal tax document given to a non-resident alien who received wages that were exempt from federal and state tax withholding by a tax treaty and/or received a non-qualified taxable scholarship.

What is reportable on a 1042s? ›

Use Form 1042-S to report: Income and amounts withheld as described in the Instructions for Form 1042-S. Specified Federal procurement payments paid to foreign persons that are subject to withholding under section 5000C. Distributions of effectively connected income by a publicly traded partnership or nominee.

Is Form 1042-S in US dollars? ›

Per Publication 1187, Specifications for Electronic Filing of Forms 1042-S, Foreign Person's U.S. Source Income Subject to WithholdingPDF, all income, withholding, and repayment fields must be reported in whole dollars only.

What is income code 12? ›

Box 1: Income Code - This two digit income code identifies the appropriate income source: 12 – Other Royalties (i.e. copyright, recording, publishing) 16 – Scholarship or Fellowship Grants. 17 – Compensation for Independent Personal Services. 19 – Pay for Individuals whose immigration purpose is Teaching and/or ...

What is a 1042 income code 10? ›

10-Industrial Royalties. 16-Scholarships and Fellowship Grants. 17-Compensation for independent personal services (Independent Contractor, Honorarium) 18-Compensation for dependent personal services.

What is Chapter 3 status entity type? ›

Chapter 3 Status

The majority of foreign entities that are doing business fall under “Corporation” or “Partnership” status. Other options include: Foreign government. Estate. Simple trust (grantor and complex too)

What do the words exempt and exemption mean on the Form W-4? ›

Exemption from withholding

If an employee qualifies, he or she can also use Form W-4 to tell you not to deduct any federal income tax from his or her wages. To qualify for this exempt status, the employee must have had no tax liability for the previous year and must expect to have no tax liability for the current year.

What is an exemption form VA 4? ›

FORM VA-4 INSTRUCTIONS

Use this form to notify your employer whether you are subject to Virginia income tax withholding and how many exemptions you are allowed to claim. You must file this form with your employer when your employment begins.

What is an IRS exemption code? ›

Organizations organized and operated exclusively for religious, charitable, scientific, testing for public safety, literary, educational, or other specified purposes and that meet certain other requirements are tax exempt under Internal Revenue Code Section 501(c)(3).

What is exemption from fatca code? ›

Exemption from FATCA reporting code.

These codes apply to persons submitting this form for accounts maintained outside of the United States by certain foreign financial institutions. Therefore, if you are only submitting this form for an account you hold in the United States, you may leave this field blank.

Top Articles
Latest Posts
Article information

Author: Rev. Porsche Oberbrunner

Last Updated:

Views: 6011

Rating: 4.2 / 5 (73 voted)

Reviews: 88% of readers found this page helpful

Author information

Name: Rev. Porsche Oberbrunner

Birthday: 1994-06-25

Address: Suite 153 582 Lubowitz Walks, Port Alfredoborough, IN 72879-2838

Phone: +128413562823324

Job: IT Strategist

Hobby: Video gaming, Basketball, Web surfing, Book restoration, Jogging, Shooting, Fishing

Introduction: My name is Rev. Porsche Oberbrunner, I am a zany, graceful, talented, witty, determined, shiny, enchanting person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.